قرارداد بای بک (Buy Back) - بیع متقابل

در قرار داد بای بک که یکی از روشهای تجارت متقابل است، محصولاتی که به‌طور مستقیم یا غیر مستقیم به‌ وسیلۀ همین تسهیلات تولید شده بابت تمام یا بخشی از بهاء این تسهیلات، در مدت زمان معینی دریافت می‌شود.

بای بک یکی از شیوه‌های تجارت متقابل است که در زبان فارسی آن را خرید بازیافتی و بازخرید نیز ترجمه کرده‌اند. در معاملات بای بک از یک‌سو ماشین‌آلات، تجهیزات تولیدی یا یک کارخانۀ کامل از سوی یک عرضه‌کننده به کشور دیگری صادر می‌گردد و در مقابل، محصولاتی که به‌طور مستقیم یا غیر مستقیم به‌ وسیلۀ همین تسهیلات تولید شده بابت تمام یا بخشی از بهاء این تسهیلات، در مدت زمان معینی دریافت می‌شود.

مشاوره رایگان

مشاوره حقوقی رایگان

پرسش سوال حقوقی

راهنمای تلفنی

تماس با شماره ۰۲۱-۸۷۱۳۲گفتگو با کارشناسان و وکلا،‌ جهت انجام سریع پرونده

مشاوره حضوری

مشاوره حضوری با وکیل پایه یک دادگستری

رزرو وقت مشاوره

به‌عبارت دیگر محصولات مورد تبادل در این شیوه از تجارت متقابل به‌نحوی به یکدیگر مربوط هستند.

قرارداد بای بک در ایران چه جایگاهی دارد؟

در اوایل دهه 1370 کشورمان فاقد سرمایه و تکنولوژی لازم برای افزایش تولید نفت خام بود.

در همین راستا در سال 1374 تعدادی از پروژه ها را به منظور جذب مشارکت خارجی به شکل قراردادهای بای بک تعریف کرد. قرارداد بای بک یا همان بیع متقابل نوعی از قراردادهای بین المللی است که میان دو کشور انعقاد می یابد و کشوری به عنوان پیمانکار کارخانه، ماشین آلات و تجهیزات تولیدی به کشور دیگر صادر می کند و در ازای آن در مدت زمان معینی از محصولاتی که به طور مستقیم و یا غیرمستقیم از تکنولوژی و تجهیزات خودش به دست آمده استفاده می کند.

در این نوع از قراردادهای خدماتی که بین وزارت نفت و یک کنسرسیوم برای انجام پروژه های تخصصی بسته شد، در نظر گرفته شد وقتی پروژه تکمیل می شود، تمام بخش های پروژه تحت مدیریت وزارتخانه قرار گیرد.

در اصل قرارداد بای بک بدین منظور طراحی شد تا تضمین کننده حاکمیت و مالکیت دولت بر منابع نفت و گاز کشور باشد؛ چراکه این روش سرمایه گذاری به دولت اجازه می دهد سرمایه های خارجی و خدمات و دانش فنی را جذب کرده و در عین حال هزینه مبادلات خارجی را کاهش و ظرفیت صادرات را افزایش دهد. در پروژه های بای بک، سرمایه گذار خارجی تمام هزینه های اولیه و نگهداری پروژه را انجام داده و کنترل کامل آن را به محض اتمام پروژه، به شریک ایرانی منتقل می کند.

پس از آن سرمایه گذار تمام هزینه مالی و مقدار ثابتی از تولید (یا سود) را مجدداً به دست می آورد. طی این قراردادها کشور سعی دارد به تکنولوژی دست یابد و حضور شرکت های خارجی در توسعه میدان های نفت و گاز را کوتاه مدت کند؛ چراکه معمولاً ظرف مدت سه سال سود پیمانکار پرداخت می شود.

آیا قرارداد بای بک همان قرارداد بیع متقابل است؟

بای بک یکی از شیوه‌های تجارت متقابل است که در زبان فارسی آن را خرید بازیافتی و بازخرید نیز ترجمه کرده‌اند. در معاملات بای بک از یک‌سو ماشین‌آلات، تجهیزات تولیدی یا یک کارخانۀ کامل از سوی یک عرضه‌کننده به کشور دیگری صادر می‌گردد و در مقابل، محصولاتی که به‌طور مستقیم یا غیر مستقیم به‌ وسیلۀ همین تسهیلات تولید شده بابت تمام یا بخشی از بهاء این تسهیلات، در مدت زمان معینی دریافت می‌شود.

تاثیر قرارداد بای بک در تکنولوژی چیست؟

این نوع از قراردادها تا حدودی می تواند از تاثیرات تحریم بکاهد و همینطور سرمایه و تکنولوژی را وارد کشور کند.

یکی از این قراردادها که در سال های گذشته در زمینه نفت و گاز منعقد گردید، قرارداد بای بک با شرکت های بزرگ نفتی نظیر شل که در عوض احداث تجهیزات اکتشاف نفت تا مدت معینی از محصولات تولیدی منتفع می گردید.

اما قراردادهای مربوط به نفت و گاز به همین محدود نمی شود و نوع دیگری از قراردادها با نام «product sharing» نیز قابل اجرا است که تا حدودی شبیه به قرارداد بیع متقابل «buy back» می باشد؛ با این تفاوت که بازه زمانی حذف شده و قرارداد نامحدود است و به جای آن درصد معینی از فروش به پیمانکار تعلق می گیرد.

اما باید گفت این قراردادها تنها به نفع ایران نیست؛ چرا که شرکت نفت ملی ایران کلیه خطرات حاصل از قیمت پایین نفت را با پرداخت نرخ ثابت برگشت، تقبل می کند. اگرچه کوتاه مدت بودن قراردادهای بای بک باعث می شود پیمانکاران نتوانند سود بلندمدتی کسب کنند، با این حال آن ها از این قراردادهای کوتاه مدت استفاده بهینه را هم برای حال و هم آینده خود می کنند.

تجارت متقابل که شامل قراردادهای بای بک میباشد چیست؟

تجارت متقابل مجموعه ای از روشهای تجاری است که در آن صادر کننده یا وارد کننده تعهد می نماید در ازای کالا یا خدمات صادره به کشور خریدار یا وارده از کشور فروشنده کالا یا خدماتی را به ارزش کل معامله یا بخشی از آن خریداری یا صادر نمایند.

در تعریف دیگری تجارت متقابل این گونه توصیف شده است تجارت متقابل یک اصطلاح مشترک است که به معنای روشهای ارتباط دهنده ی دو معامله صادراتی می باشد که یکی از کشور صادر کننده و دیگری از کشور وارد کننده نشات می گیرد.

در واقع تجارت متقابل روش مناسبی برای حذف پول از معاملات بین المللی است و مناسب کشورهایی است که در پرداختهای خود مشکلاتی دارند. برخی کشورها بویژه آنهایی که پول رایج قوی و اعتباراتی که پرداختهای خارجی آنها را تسهیل می کند را فاقد می باشند بازارهای صادراتی خود را بوسیله تجارت متقابل بسط می دهند.

ولی تجارت متقابل به دلیل آنکه هماهنگ با مفهوم یک نظام تجاری چند جانبه مبتنی بر پول نقد و باز که سازمان WTO و سازمان توسعه و همکاری مشترک اقتصادی OECD قصد حفظ و ترویج آنرا دارند نمی باشد مورد انتقاد قرار گرفته است.

تجارت متقابل به چند دسته تقسیم میشود؟

اشکال تجارت متقابل غیر قطعی و از کشوری به کشور دیگر متفاوت است. ولی چند نوع از آنها که متداولتر و در بیشتر کشورها مشترک می باشد در ذیل توضیح داده می شود.

خرید متقابل (counter purchase) شکلی از تجارت متقابل است که در آن صادر کننده کالاها یا خدمات به یک کشور متقابلا کالاها یا خدماتی را از همان کشور خریداری می نماید.

در خرید متقابل شرکت  معمولا غربی کالایی را به کشور دیگر معمولا شرقی صادر می کند و در مقابل تعهد می نماید که در ظرف مدت معین کالاهایی را با ارزش کمتر یا مساوی و یا حتی بیشتر از ارزش کالاهای فروخته شده خود از کشور وارد کننده خریداری نماید.

بنابراین خرید متقابل شامل دو معامله مجزا از یکدیگراست. قرارداد اول خرید متقابل مانند قراردادهای معمولی فروش بین المللی است که طبق آن فروشنده کالا را به خریدار تحویل می دهد دو بهای آنرا نقدا به یک ارز مورد توافق دریافت می دارد قرارداد دوم که مربوط به التزام فروشنده اولیه به خرید از کشور خریدار اولیه است و کمی وسیعتر و پیچیده تر از قرارداد اولی است که در آن تعهد فروشنده اولیه به خرید کالا از خریدار اولیه درج می گردد و شرطی در آن بیش بینی می شود که درصورت قصور یا سرپیچی فروشنده اولیه از خرید کالا و انجام تعهد خود وی مشمول مجازاتی خواهد شد در قرارداد خرید متقابل این شرط گنجانده میشود که فروشنده اولیه می تواند تعهد خرید خود را به شخص (حقیقی و حقوقی) دیگری نیز منتقل نماید.

پروتکل ارتباط دهنده میان قرارداد خرید و خرید متقابل چیست؟

در مبادلات خرید متقابل دو قرارداد خرید و خرید متقابل اغلب به وسیله یک پروتکل به یکدیگر ارتباط پیدا می کنند مهمترین ویژگی های این پروتکل به شرح ذیل می باشد:

  • درصدی از کل قیمت قرارداد فروش موضوع معامله خرید متقابل قرار می گیرد که این رقم اصولا معادل کل مبلغ قرارداد منهای پیش پرداخت است.
  • هرگاه طرفین راجع به نوع کالایی که قرار است موضوع خرید متقابل باشد در موقع امضای قرارداد اولی نتوانند به توافق برسند می توان لیستی از کالاها را به عنوان موضوع قرارداد خرید متقابل در نظر گرفت.
  • طرفین باید در قرارداد خرید متقابل در مورد ارزی که بهای محصولات خرید متقابل بر اساس آن اعلام و پرداخت خواهد شد به توافق برسند.
  • در قرارداد خرید متقابل نباید به طرف خارجی اجازه داده شود که کالای خریداری شده را در بازارهای سنتی کشور عرضه کند.

خرید متقابل به چند دسته تقسیم میشود؟

  1. معاملات مستقل یا موازی، در این نوع معامله استقلال قراردادهای خرید از یکدیگر از شرایط اصلی آن محسوب میشود.
  2. معاملات به هم پیوسته: فروش صادراتی مشروط بر این است که فروشنده صادراتی وارد معامله خرید متقابل شود و یا در صورت امکان آنرا اجرا نماید.

نوع اول، به دو دلیل مرجح می باشد:

  1. صادر کننده می تواند به موجب یک ضمانت کوتاه مدت جامع پوششی برای خود فراهم آورد.
  2. ضمانت نامه های بانکی، اعتبارات اسنادی و ضمانت حسن انجام تعهد برای معاملات مستقل راحت تر فراهم می شود.

اصطلاح معاوضه barter در تجارت بین الملل چیست؟

این اصطلاح در برخی مواقع به نادرست به تمام اقسام تجارت متقابل بدون در نظر گرفتن ماهیت حقوقی که طرفین بر توافقات خود در نظر گرفته اند اطلاق می شود از نظر حقوقی معاوضه تبادل کالا در مقابل کالا یا خدمت می باشد.

دربیشتر کتب و مقالات barter به تهاتر ترجمه شده است. ولی با توجه به اینکه در حقوق انگلستان barter در مقابل sale قرار می گیرد وجه افتراق این دو تاسیس قرار گرفتن پول به عنوان عوض consideration دربیع و نبودن این عنصر پول در معاوضه وقرار گرفتن کالا و خدمات هم به عنوان عوض و هم معوض در معاوضه درست بودن معاوضه برای اصطلاح barter مشخص می شود و با توجه به مشخص بودن تاسیسات حقوقی در حقوق ایران به کار بردن اصطلاح تهاتر که یک واقعه حقوقی است برای barter که مشخصا عملی حقوقی می باشد چندان جالب و منطبق با اصول فنی نمی باشد. البته در حقوق آمریکا عوض هم می تواند کالا خدمت و پول باشد پس barter نوع بیع محسوب می شود.

در برخی اوقات به معاوضه قرارداد جبرانی compensation contract نیز گفته می شود به دلیل آنکه تسلیم کالا از جانب یکی از طرفین جبران یا غرامتی است برای تسلیم کالا از طرف دیگر پس چنانچه یکی از طرفین در تسلیم کالا مطابق با آنچه که بین آنها توافق شده است قصور ورزد می تواند این قصور دلیلی بر عدم انجام تعهد از سوی طرف دیگر باشد.

در مورد معاوضه نیز باید دو مورد از یکدیگر تمایز داشته شود. در معاوضه واقعی تبادل ساده وجود دارد و هیچگونه ارزش دیگری به کالاها اضافه نمی شود و یعنی از نطر طرفین معاوضه ارزش هر کالا با هم برابر است. ولی در نوع دوم مقداری ارزش پول اعتبار و ... به کالاهای مبادله شده اضافه می شود در معاملات بازرگانی تنها معاوضه ارزشی valued barter یعنی نوع دوم مورد استفاده قرار می گیرد.

ویژگی های مبادله به صورت معاوضه چیست؟

  • معمولا این مبادلات تحت یک قرارداد صورت می گیرد.
  • شخص ثالثی در عملیات حضور ندارد
  • معمولا مبادله کالاها به طور همزمان یا در فاصله زمانی کوتاهی انجام می گیرد.
  • معمولا بانکها از افتتاح اعتبار اسنادی برای این نوع معاملات خودداری می نمایند از آنجا که معاملات تهاتری از تضمینی که اعتبارات اسنادی در معاملات ایجاد می کند برخودار نیستند.

معاملات افست offset arrangemtns در معامله متقابل به چه صورتی میباشد؟

شکلی از تجارت متقابل است که در آن صادر کننده تجهیزات و غالبا هواپیمایی و نظامی تعهد می نماید تا قطعات مورد استفاده در این تجهیزات یا محصولات دیگر را از کشور وارد کننده خریداری نموده یا موجبات خریداری آنها را فراهم نماید.

مراحل تنظیم قرارداد مشارکت در ساخت توسط وکیل

  1. شما نیاز به وقت مشاوره حضوری با وکیل متخصص در امور قراردادها و امور ملکی را دارید.(برای دریافت وقت با دفتر تماس حاصل فرمائید)
  2. پس از گرفتن وقت حضوری با وکیل، جزئیات قرارداد و توافقات مربوط به آن را برای وکیل شرح داده و در صورت لزوم وکالتنامه وکیل را امضاء می کنید.
  3. در این مرحله وکیل مراحل قانونی و توضیحات لازم را برای تنظیم قرارداد را انجام خواهد داد.

مدارک لازم برای تنظیم قرارداد مشارکت در ساخت توسط وکیل

  1. مدارک شناسایی از قبیل شناسنامه و کارت ملی طرفین قرارداد
  2. ارائه سند و یا مدرک و یا قولنامه و توافقات دو طرف قرارداد