(هر قسم عملیات دلالى یا حق‌العمل‌کارى – کمیسیون – یا عامل و … )

مع‌الوصف در سایر مواد قانون تجارت خصوصاً باب ششم و هفتم که مربوط به دلالى و حق‌العمل‌کارى است. حقوق و وظایف دلال و حق‌العمل‌کار کاملاً تعیین گردیده است اما در مورد عامل ماده یا موادى وجود ندارد و اسمى از عامل برده نشده است، و در بیشتر کتب حقوق تجارت هم راجع به عامل و جایگاه او و امورى که مى‌تواند انجام دهد به‌طور خلاصه به چند سطرى اکتفا گردیده است.

اما عامل یا عاملى در قانون مدنى در چند مورد مورد توجه قرار گرفته است و براى او شرایطى پیش‌بینى گردیده که چون قانون مدنى یکى از منابع معتبر و مهم قانون تجارت به‌ شمار مى‌رود لذا بهتر است به چند نمونه به‌شرح زیر اشاره داشته باشیم از جمله:

  • استیفاء ماده ۳۳۶ و مواد بعدى
    ماده ۳۳۶ – هرگاه کسى برحسب امر دیگرى اقدام به عملى نماید که عرفاً براى آن عمل اجرتى بوده و یا آن شخص عادةً مهیاى آن عمل باشد، عامل مستحق اجرت عمل خود خواهد بود مگر اینکه معلوم شود که قصد تبرع داشته است.
  • مزارعه ماده ۵۱۸ و مواد بعدى
  • مساقات ماده ۵۴۳ و مواد بعدى
  • مضاربه ماده ۵۴۶ و مواد بعدى
    ماده ۵۴۶ – قانون مدنى مضاربه عقدى است که به‌موجب آن احد متعاملین سرمایه مى‌دهد با قید اینکه طرف دیگر به آن تجارت کرده و در سود آن شریک باشند. صاحب سرمایه مالک و عامل مضارب نامیده مى‌شود.
  • جعاله ماده ۵۶۱ و مواد بعدى که در عقود مزبور یک طرف عقد عامل نامیده مى‌شود و مى‌تواند امور مختلفى از قبیل تجارت با سرمایه غیر و زراعت در ملک دیگرى و آبیارى درختان میوه باغ دیگرى و یا اینکه کارى را به دستور شخصى انجام دهد. بنابراین، چنین نتیجه مى‌گیریم که عامل داراى دو مفهوم است.
  1. مفهوم عام
    مفهوم عام آن انجام هر امرى به‌دستور دیگرى خواه مربوط به امور زراعى و باغدارى و پیدا نمودن مال یا شخصى که مفقود گردیده است و یا خرید و فروش عادى و معمولى (غیرتجارتی) با سرمایه غیر و یا توزیع قند و شکر و اشیاء کوپنى و امثال آنها مى‌باشد که از نمونه‌ها و مصادیق این قبیل عاملیت‌ها در زندگى عادى و معمولى مردم دیده مى‌شود و برابر عقود معینه و یا غیرمعینه محقق مى‌گردد که به آنها عامل در معناى عام گفته مى‌شود.
  2. مفهوم خاص
    مفهوم خاص هرگاه عامل در امور تجارتى به‌دستور تاجر و یا شرکت‌هاى تجارتى امورى را انجام دهد، مانند ترخیص مال‌التجارۀ تاجر از گمرک یا بیمه نمودن مال‌التجاره به نمایندگى از طرف تاجر و یا شرکت تجارتی. و یا با سرمایه تاجرى اشیائى را خریدارى نماید و یا به فروش برساند و یا اینکه کالاى ترخیصى او را به رهن داده و براى تاجر براساس قبض انبار کالاى موجود در انبار وام بگیرد و یا کالاى موجود در انبار را برابر قبض انبار و قبل از ترخیص به‌ فروش برساند. به چنین اعمالى عاملیت در امور تجارتى مى‌گویند. بدیهى است حق‌الزحمه عامل در عملیات تجارتى براساس قرارداد منعقده باید به او پرداخت شود و عامل نیز ضوابط و مقررات و قرارداد و عرف تجارت را باید رعایت نماید.
    ولى در سایر امور مثل عقود مدنى مزارعه مساقات و غیره برابر قانون مدنى و عرف و قرارداد باید عمل کند.

تکالیف عامل

تکالیف عامل

چون ماده ۲ قانون تجارت عاملى را از مشاغل تجارتى شناخته است اما دربارهٔ حقوق و وظایف و تکالیف او ساکت مى‌باشد با استفاده از موادى که راجع به حق‌العمل‌کار و دلال و قائم مقام تجارتى وجود دارد مى‌توان گفت:

  • عامل باید در انجام امور مربوطه رعایت صداقت و امانت را بنماید.
  • اگر در مالى که به او سپرده شده یا کارى که به او ارجاع گردیده است چون امینى دلسوز رفتار نکرده باشد و معلوم شود که در نتیجه تعدى یا تفریط او ضررى متوجه طرف قرارداد گردیده است مسؤول جبران خسارت آن مى‌باشد.
  • در نگهدارى و یا توزیع و یا فروش اموال مردم ید او امانى است و اگر با قصد و عمد عملى به ضرر غیر و به نفع خود و یا دیگرى انجام دهد ممکن است تحت عناوین خیانت در امانت نیز تعقیب و مجازات گردد.
  • چون عاملى از مشاغل تجارتى است. به نظر مى‌رسد که عامل هم باید مانند دلال جا و مکان مشخصى داشته باشد و دفترى مثل دفتر دلال تهیه نماید و کلیه اقدامات و امورى که به‌عنوان عامل در زمینه تجارت انجام مى‌دهد در آن دفتر ثبت نماید تا مشخص گردد، مثلاً کالاى چه کسى را از گمرک ترخیص نموده و نوع کالا چه بوده و یا اگر اجازه فروش آنها را داشته به چه کسى و با چه مبلغى آنها را فروخته است و یا اگر مال‌التجاره شرکتى را بیمه نموده است در دفتر او نوع مالى که بیمه گردیده و میزان پرداخت حق بیمه و مدت بیمه و مقدار خسارت احتمالى که در صورت بروز حادثه مى‌توان دریافت نمود ذکر نماید.
درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
1.33 (3 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)

  • facebook
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

درحال ارسال