مطالبه نفقه چگونه است؟

نفقه مخارج متعارف زندگی زوجه و فرزندان است و یکی از مهمترین تکالیف مالی زوج در نکاح دائم به شمار می آید. عدم پرداخت نفقه از طرف زوج هم دارای ضمانت اجرای حقوقی و هم دارای ضمانت اجرای کیفری است. در این مقاله سعی خواهد شد ضمن بررسی ضمانت اجرای کیفری و حقوقی نفقه که مراحل دریافت آن را دربر می گیرد، به میزان نفقه زن و نحوه مطالبه نفقه زن و فرزندان اشاره نماییم.

نفقه چیست؟

بر اساس ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، نفقه عبارت است از کلیه نیازهای عرفی و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، غذا، البسه، هزینه های درمانی، اثاث منزل، بهداشتی و خادم در صورت احتیاج یا عادت زن به دلیل نقصان یا مرض. لازم به توضیح است ماده قانونی فوق برخی مصادیق نفقه را بیان کرده است و سوالی که اینجا مطرح است این است که آیا مصداق های عنوان شده حصری است یا تمثیلی؟ به نظر بسیاری از حقوق دانان و رویه حاکم در محاکم، این موارد را تمثیلی دانسته اند و ملاک عمل برای تعیین میزان نفقه زن و فرزند را وضعیت و احتیاجات متعارف زن و فرزند می دانند.

به چه میزان نفقه به زن و فرزندان تعلق خواهد گرفت؟

همانگونه که ذکر شد در قانون مدنی مصادیق نفقه به طور تمثیلی ذکر گردیده و مقدار آن با توجه به عرف و موقعیت متعارف زن تعیین می گردد. البته در این بین، درآمد و وضعیت مالی مرد در تعیین نفقه آن چنان تاثیرگذار نبوده و ملاک تعیین مقدار نفقه را وضعیت متعارف زن از نظر خانوادگی دانسته است. حال سوالی که مطرح می گردد این است که آیا برخی هزینه ها، مثل هزینه تحصیل زن و فرزندان نیز بر عهده مرد خواهد بود یا خیر؟ پاسخ به این سوال مثبت است. البته در خصوص فعالیت زن بیرون خانه تا اندازه ای که مخالف حقوق همسرش نباشد مشکل خاصی ندارد ولی در صورتی که مثلا زن برای تحصیل به شهر دیگر بخواهد برود و مرد موافق نباشد می توان این موارد را به معنای عدم تمکین زن عنوان کرد و نه تنها پرداخت مخارج تحصیل زن بر مرد واجب نیست بلکه مرد می تواند با ادعای عدم تمکین زن، از پرداخت نفقه او نیز خودداری کند.

البته توصیه می کنیم برای جلوگیری از بروز اختلافات خانوادگی در مورد ادامه تحصیل و حق اشتغال و محل زندگی، حتما باهم به توافق برسید و با دوری از نگاه جنسیتی و منیت ها، برای زندگی مشترک خود تصمیم سازنده بگیرید. قطعا آنچه زوجین را در کنار یکدیگر نگه می دارد و موجب ثبات و دوام زندگی مشترک می گردد، عقدنامه و کاغذهایی که در ابتدای زندگی امضا می کنیم نیست، بلکه عاطفه و تعهدی است که در زندگی داریم. پس پیشنهاد می کنیم هیچ گاه به عقد نکاح به مانند یک معامله مالی نگاه نکنید و ازدواج را پیمانی عاطفی و عاشقانه بدانید و حقوق یکدیگر را رعایت کنید.

مطالبه نفقه از شوهر

آیا مخارج عمل زیبایی زوجه جز هزینه های درمان و پرداخت نفقه او محسوب می گردد؟

مخارج عمل زیبایی، هزینه درمانی تلقی نمی گردد، اما شاید بتوان آن را جز نفقه محسوب نمود. همان گونه که ذکر شد آنچه در قانون به عنوان مصادیق نفقه ذکر شده، فقط مثالهایی است که ماهیت نفقه را بیان می کند و اگر مشخصا موردی در آن نیامده، موجب نمی شود که جز نفقه نباشد لاکن در باب هزینه های زیبایی ملاک عرف حقوقی ما، وضعیت متعارف زن در خانه پدری اوست. مثلا اگر زن به خادم عادت کرده باشد، داشتن خادم در منزل زوج نیز حق اوست. همچنین اگر زن در خانه پدری خود عمل زیبایی انجام داده و این هزینه ها برای او متعارف محسوب شود، پرداخت آن بر عهده زوج اوست که آن را پرداخت کند.

نفقه زوجه در دوران عقد

هرچند در این خصوص مقرره خاصی در قوانین نیامده است ولی عرف اغلب شهرهای ایران، دوران عقد را شروع زندگی مشترک محسوب نکرده و باعث تمکین زوجه نمی دانند، با این شرایط، عرف زن را در دوران عقد مستحق دریافت نفقه نمی داند. اما با توجه به صراحت ماده ۱۱۰۲ قانون مدنی که مقرر داشته: «همین که نکاح بطور صحت واقع شد روابط زوجین بین طرفین موجود و حقوق و تکالیف زوجین در مقابل همدیگر برقرار می‌شود»، به نظر می رسد باید این مطلب را پذیرفت که وقوع عقد نکاح دائم، دو طرف را زن و شوهر و موظف به انجام تکالیف زناشویی می نماید. لذا زن باید تمکین نماید و مرد نیز باید نفقه زوجه را پرداخت نماید. البته در امور خانواده باید بیشتر تابع عرف و اخلاق بود و عرف نیز در این دوران حقی برای زن در دریافت نفقه قایل نیست.

از چه طرقی و چگونه نفقه خود و فرزندانمان را مطالبه کنیم؟

در خصوص عدم پرداخت نفقه زن و فرزندان، ضمانت اجرای کیفری وجود دارد. یعنی زوجه می تواند شکایت ترک انفاق مطرح نمایید. البته طرح این شکایت باعث دریافت نفقه نمی گردد و برای دریافت نفقه باید دادخواست حقوقی مطالبه نفقه به دادگاه ارائه کرد و دادخواست مطالبه نفقه را باید مطابق مقررات آیین دادرسی مدنی تنظیم نمود. بر اساس ماده ۵۱ قانون آیین دادرسی مدنی دادخواست باید به‌ زبان فارسی و بر روی برگه های چاپی تایپ شده و در برگیرنده نکات زیر باشد

  • نام، نام خانوادگی، نام پدر، سن، اقامتگاه و حتی‌الامکان شغل خواهان.
  • نام، نام خانوادگی، اقامتگاه و شغل خوانده.
  • تعیین خواسته و بهای آن مگر آن‌که تعیین بها ممکن نبوده و یا خواسته، مالی نباشد.
  • تعهدات و جهاتی که به‌ موجب آن خواهان خود را مستحق مطالبه می‌داند به‌طوری که مقصود واضح و روشن باشد.
  • آنچه که خواهان از دادگاه درخواست دارد.
  • ذکر ادله و وسایلی که خواهان برای اثبات ادعای خود دارد، ازاسناد و نوشتجات و اطلاع مطلعین و غیره، ادله مثبته به‌ترتیب و واضح نوشته‌می‌شود و اگر دلیل، گواهی گواه باشد، خواهان باید اسامی و مشخصات و محل اقامت آنان را به‌طور صحیح معین کند.
  • امضای دادخواست‌دهنده و در صورت عجز از امضاء ، اثر انگشت او.

نکته: اقامتگاه باید با تمام جزئیات از قبیل شهر و روستا و دهستان و خیابان ذکر شود به ‌نحوی که ابلاغ به ‌سهولت ممکن باشد.

بر اساس ماده ۵۲  قانون آیین دادرسی مدنی، در صورتی که هر یک از طرفین دعوا، عنوان متولی یا قیم یا وصی یا مدیریت شرکت و مانند آن را داشته باشد، در دادخواست باید ذکر ‌شود. بنابراین اگر برای نفقه فرزند خود اقدام می کنید صغیر باشد در دادخواست باید به آن حتما اشاره کنید.

پرداخت نفقه

چه مدارکی را برای دریافت نفقه باید ضمیمه دادخواست کرد؟

شما باید اوراق هویتی خود و فرزندان تان و کپی سند نکاحیه خود را به دادگاه تقدیم نمایید. ضمنا دادخواست و کلیه برگ های پیوست آن باید در دونسخه تقدیم دادگاه گردد.

مطابق با ماده ۵۷  قانون آیین دادرسی مدنی: «خواهان باید رونوشت یا تصویر اسناد خود را پیوست دادخواست نماید. رونوشت یا تصویر باید خوانا و مطابقت آن با اصل گواهی شده‌ باشد. مقصود از گواهی آن است که دفتر دادگاهی که دادخواست به آنجا داده می‌شود یا دفتر یکی از دادگاه های دیگر یا یکی از ادارات ثبت اسناد یا دفتر‌اسناد رسمی و در جایی که هیچ یک از آن ها نباشد بخشدار محل یا یکی از ادارات دولتی مطابقت آن را با اصل گواهی کرده باشد در صورتی که رونوشت یا‌ تصویر سند در خارج از کشور تهیه شده باید مطابقت آن با اصل در دفتر یکی از سفارت‌خانه‌ها و یا کنسولگری‌های ایران گواهی شده باشد.»

مرجع صالح قضایی برای مطالبه نفقه چه دادگاهی است؟

 مطابق ماده ۴ قانون حمایت خانواده دعوای مطالبه نفقه در دادگاه خانواده اقامه می شود که البته پس از ثبت نام در سامانه ثنا، دادخواست باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی تهیه و ارسال گردد.

از نظر صلاحیت ذاتی دادگاه خانواده صالح است و از نظر محلی دادگاه محل اقامت خوانده. البته محل انعقاد عقد نیز می تواند صالح به رسیدگی باشد.

در خصوص طرح شکایت کیفری نیز، دادسرای محل وقوع جرم که معمولا همان محل اقامت زوجین است صالح به رسیدگی خواهد بود.

چند نکته کلیدی و مهم در دریافت سریع نفقه

یکی از نکات مهمی که خانم ها باید مطلع باشند این است که وقتی برای نفقه دادخواست به دادگاه ارسال می کنند، باید مراقب حرف هایی که در دادگاه می زنند باشند. بسیاری از خانم ها زمانی که به دادگاه می روند بدون این که آگاه باشند به صورت ناخودآگاه حرف های آن ها دارای بار حقوقی است و بسیاری از جملات را بازگو می کنند. مثلا زن می گوید من دیگر حاضر نیستم با شوهرم زیر یک سقف زندگی کنم. این جمله به این معنی است که شما اقرار بر عدم تمکین خود دارید.

تمکین به معنای فرمانبرداری و اطاعت زن از شوهر است و شرط اساسی تعلق نفقه به زوج این است که از شوهرش تمکین نماید. بنابراین اگر شما بگویید من تمکین نمی کنم ولی باید نفقه بگیرم، دعوای شما رد خواهد شد و به شما نفقه ای تعلق نخواهد گرفت. شرط وجوب نفقه یا همان شرط اولیه که پرداخت نفقه را واجب می کند، تمکین زن از مرد است و حتی برای دریافت نفقه گذشته نیز برخی خانم ها ادعا می نمایند که من مثلا چند ماه است که با شوهرم زیر یک سقف زندگی نمی کنم و نفقه می خواهم. لذا وقتی شما با شوهرتان زیر یک سقف زندگی نمی کنید و تمکینی هم نداشته اید، بنابراین نفقه گذشته نیز به شما تعلق نخواهد گرفت.

طلاق

تکلیف پرداخت نفقه زوجه پس از فوت شوهر

 بعد از فوت شوهر یکی از تبعات فوت او، وظیفه زن در نگه داشتن عده است. نگه داشتن عده ایام فوت از باب احترام به زندگی مشترک سابق بوده و  زن را ملزم به نگه داشتن عده وفات می نماید و در مدت عده وفات به زن نفقه تعلق خواهد گرفت. ضمنا به فرزندان نیز تا قبل از استقلال و جدایی از خانواده، نفقه تعلق می گیرد. این نفقه از اموال متوفی و توسط کسی که اختیار اداره اموال به او سپرده شده پرداخت خواهد شد. بنابراین نفقه زن و فرزندان در صورت فوت مرد قطع نخواهد شد و آن ها می توانند نفقه خود را از اموال مرد مطالبه کنند.

آیا راهی برای نپرداختن نفقه از سوی مرد وجود دارد؟

سوالی که معمولا از سوی آقایان مطرح می گردد این است که آیا می شود از پرداخت نفقه فرار کرد؟ یا می توان در عقد، شرط عدم نفقه درج نمود؟ پاسخ به این سوال مثبت است. زوج می توانید در ابتدای عقد ازدواج و در سند نکاحیه شرط نماید، که به همسر خود نفقه ای پرداخت نمی کند. (هر چند که امکان دارد وجهه خوبی هم نداشته باشد) ولی تنها راه برای فرار از پرداخت نفقه این است که در همان ابتدای عقد نکاح شرط شود که مرد نفقه ایام زوجیت را پرداخت نمی کند. شایان ذکر است این شرط اوصاف شروط باطل را نداشته و خلاف مقتضای ذات عقد ازدواج نیز نمی باشد.

البته به شما توصیه می کنیم به جای گنجاندن این شرط در انتخاب خود دقت کنید و مهارت های زندگی مشترک را بیاموزید و در خود تقویت کنید. بعد از زندگی مشترک نیز شما فقط یک راه فرار از پرداخت نفقه خواهید داشت و آن این است که ثابت نمایید همسر شما تمکین نمی کند. اگر همسر شما از خانه خارج شده و به منزل پدرش رفته است و با شما در یک خانه زندگی نمی کند قاعدتا دلیل عدم تمکین اوست و به او نفقه تعلق نمی گیرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *