ضرب وجرح و مجازات آن در قانون مجازات اسلامی چگونه است؟

«ضرب» به صدماتی گفته می‌شود که بدون شکستگی یا خونریزی بر اعضای بدن وارد می‌شود و آثاری مانند کوفتگی، سرخی، کبودی، سیاه شدن و پیچ خوردن ایجاد می‌کند. «جرح» نیز به صدماتی گفته می‌شود که به از‌هم‌گسیختگی بافت‌های بدن منتهی شود. جرح اغلب با خونریزی همراه است، مانند خراشیدگی یا پارگی پوست یا شکستن استخوان و نقص یا قطع عضو. در قانون، برای ضرب وجرح مجازات‌هایی تعیین شده است که به بررسی آن می‌پردازیم.

ضربات منتهی به جراحت

ضرب وجرح جرایمی بسیار شایع هستند و تعداد زیادی از پرونده‌های قضایی را به خود اختصاص داده‌اند. «ضرب و شتم» اصطلاح رایجی است که مردم برای این جرم استفاده می‌کنند، اما باید توجه داشت که «شتم» به معنی «دشنام دادن» است و ذیل جرایمی مثل توهین یا قذف قرار می‌گیرد. بنابراین، اصطلاح صحیح «ضرب و جرح» است، نه «ضرب و شتم».

همان‌طور که گفته شد «جرح» به صدماتی گفته می‌شود که به از‌هم‌گسیختگی بافت‌های بدن بینجامد. خراشیدگی یا پارگی پوست یا شکستن استخوان و نقص یا قطع عضو از مصادیق جرح است. این جرم را باید در گروه «جنایات بر اعضا» دسته‌بندی کرد. «جنایت بر عضو» عبارت است از هر آسیب کمتر از قتل، مانند قطع عضو، جرح و صدمه‌های وارد بر منافع. جنایت بر عضو اگر به صورت عمدی باشد، در صورت تقاضای قربانی جرم یا ولیّ او و وجود سایر شرایط مقرر در قانون، موجب قصاص می‌شود و در غیر این صورت، مطابق قانون، دیه و تعزیر را به دنبال خواهد داشت. بنابراین، جرم جرح موجب یکی از مجازات‌های قصاص، دیه و تعزیر خواهد شد. البته گاهی این جرم هم با دیه مجازات می‌شود و هم با تعزیر.

شرایط قصاص

برای اینکه جرح موجب قصاص شود، باید «شرایط عمومی قصاص» و «شرایط اختصاصی قصاص عضو» وجود داشته باشد. شرایط عمومی قصاص در مواد 301 به بعد قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 بیان شده است. البته در صورتی حکم به قصاص داده می‌شود که مرتکب جرح، پدر یا از اجداد پدری قربانی جرم نباشد و مجنیٌ‌علیه هم عاقل و در دین با مرتکب مساوی باشد. علاوه بر این، برای محکوم شدن به مجازات قصاص، مرتکب باید عمد داشته باشد. شرایط جنایت عمدی در ماده 290 قانون مجازات اسلامی بیان شده است.

شرایط اختصاصی قصاص عضو نیز چنین‌اند:

  • محل عضو مورد قصاص با مورد جنایت یکی باشد؛
  • قصاص با مقدار جنایت مساوی باشد؛
  • خوف تلف مرتکب یا صدمه بر عضو دیگر نباشد؛
  • قصاص عضو سالم در مقابل عضو ناسالم نباشد؛
  • قصاص عضو اصلی در مقابل عضو غیراصلی نباشد؛
  • و قصاص عضو کامل در مقابل عضو ناقص نباشد.

ضرب وجرح

در صورتی که هر یک از شرایط عمومی و اختصاصی قصاص وجود نداشته باشد، مرتکب جرم به پرداخت دیه محکوم خواهد شد. بنابراین، در جنایت غیرعمدی بر اعضا و جنایت عمدی که قصاص ندارد یا قصاص در آن ممکن نیست یا بر دیه مصالحه شده است، دیه پرداخت می‌شود. مواد 558 به بعد قانون مجازات اسلامی قواعد عمومی دیه اعضا را بیان کرده است.

ضربات بدون جراحت

«ضرب» در واقع صدماتی است که بدون شکستگی یا خونریزی بر اعضای بدن وارد شود و آثاری مانند کوفتگی، سرخی، کبودی، سیاه شدن و پیچ خوردن ایجاد کند. در قانون، برای هریک از این موارد دیه‌ای مقرر شده است که ضارب باید آن را به فرد مضروب پرداخت کند. دیه صدماتی که موجب تغییر رنگ پوست می شود، در قانون مجازات اسلامی به شرح ذیل است:

  • سیاه شدن پوست صورت، شش‌هزارم؛
  • کبودشدن آن، سه‌هزارم؛
  • و سرخ شدن آن، یک‌ونیم‌هزارم دیه کامل
  • تغییر رنگ پوست سایر اعضا، حسب مورد، نصف مقادیر مذکور در فوق.

در این حکم، بین اینکه عضو دارای دیه تعیین‌شده باشد یا نباشد، فرقی نیست. همچنین بین تغییر رنگ تمام یا قسمتی از عضو و نیز بقا یا زوال اثر آن فرقی وجود ندارد. صدمه‌ای که موجب تورم بدن، سر یا صورت شود «اَرش» دارد و چنانچه علاوه بر تورم، موجب تغییر رنگ پوست نیز بشود، حسب مورد، دیه و ارش تغییر رنگ به آن افزوده می‌شود. منظور از ارش، مقدار مالی است که به عنوان جبران خسارت مالی یا بدنی پرداخت می‌شود و در قانون برای آن اندازه‌ای مشخص نشده است.

مجازات تعزیری ضرب وجرح

هر کس عمدا به دیگری جرح یا ضربی وارد آورد که موجب نقصان یا شکستن یا از کار افتادن عضوی از اعضا یا منتهی به مرض دائمی یا فقدان یا نقص یکی از حواس یا منافع یا زوال عقل مجنی‌علیه شود، در مواردی که قصاص امکان نداشته باشد، چنانچه اقدام وی موجب اخلال در نظم، صیانت و امنیت جامعه یا بیم تجری مرتکب یا دیگران باشد، به 2 تا 5 سال حبس محکوم خواهد شد و در صورت درخواست مجنی‌علیه، مرتکب به پرداخت دیه نیز محکوم می‌شود. بنابراین، یکی از فرض‌هایی که مرتکب ضرب وجرح علاوه بر دیه به تعزیر نیز محکوم می‌شود، وقتی است که به تشخیص قاضی، اقدام او نظم و امنیت جامعه را مختل کرده باشد.

در مواردی دیگر نیز ممکن است علاوه بر دیه، مرتکب ضرب وجرح به تعزیر نیز محکوم شود. یکی از این موارد وقتی است که جرح وارده منتهی به ضایعات فوق نشود، اما آلت جرح اسلحه یا چاقو و امثال آن باشد. در این صورت، مرتکب به 3 ماه تا یک سال حبس محکوم خواهد شد. علاوه بر این، هرگاه عده‌ای با یکدیگر منازعه کنند، در صورتی که این نزاع دسته‌جمعی منتهی به ضرب وجرح شود، هر یک از شرکت‌کنندگان در نزاع، حسب مورد، به حبس از 3 ماه تا یک سال محکوم می‌شوند.

امید عبدالهیان

نوشته های مشابه

‫67 دیدگاه ها

  1. عدالت کامل در دادگاه انقلاب بوشهراجرامیشود حکمی که بایداجرابشه هیچ تاغیریا انفاقی درش نیست باشاکی ومتهم به شکل مساوی برخوردمیشه.درودبرشرفشون

    1. به نظرم پول حرف اولو میزنه توی این کشور دیده شده طرف کلی کتک خورده بازم متهم حساب شده چون طرف مقابلش قاضیو خریده هم زده هم زندان کرده

      1. الان این سر من اومده هنوز حکم بریده نشده .کار کنم الان یکی از شاهدا اونده میگه که من رو مکبور کردن اومدم شهادت الکی دادم منم ازروی ناداتی هر چی قاضی نوشت رو تایید کردم ولی نووشته بود انجاو داده ام واز کار خود پشیمونم

  2. اگر دزدی بدون حضور صاحبخانه وارد خانه ای شود ولی صدمه ببیند، مثلا دستش بشکند، آیا با شکایت از صاحب خانه میتواند خسارت بگیرد؟

    1. در صورتیکه صاحب خانه مرتکب تقصیر شده باشد و دزد آنرا اثبات کند بله میتواند دیه بگیرد.

  3. سلام.چند وقته پیش در یک دعوای خانوادگی بنده و دونفر دیگهراز اقوام که آمدیم چند نفر رو جدا کنیم دعوا نکنند .حالا از ما شکایت کردن .برای ما دیه بریدن .بنده چطوری ثابت کنم بی تقصیرم

  4. سلام در صورتی که پزشک قانونی ضرب زن رو تایید کرده باشه و زن شاهدی نداشته باشه آیا باز هم مرد مجازات خواهد شد؟

    1. سلام من با باجناقم دعوا کردم و بدون اینکه من ببینمش از پشت به من ضربه زده و دچار شکستگی سر شدم او هم ادعا میکنه دماغم شکسته ایا دیه به فرد مهاجم تعلق میگیرد ؟

  5. ایا فرزندی پدرش را چاقو بزند واز ناحییه گردن وبه ریه اصابت کند جرمش چیست؟اگر پدر رضایت دهد قانون مجرم را رها میکند؟یا قانون به مجرم که چاقو زده گذشت نمیکند

  6. سلام اگر توی دادگاه کیفری ۲به ایراد ضرب و جرح عمدی با چاقو محکوم شده باشن و با حکم ده ماه حبس تعزیری و دیه.چ دفاعی میتونن تو تجدید نظر انجام بدن؟رو چ چیزایی میتونن مانور بدن؟

  7. سلام من دی ماه96طلاق گرفتم ودراردیبهشت98همسر سابقم تقاضای اشتی کرد ومن گفتم نمیخوام اشتی کنم او با چاقو توی خیابون بهم حمله کرد و7ضربه چاقو به شانه وگردنم وزیر صورت وکتف پشتم ودستم زد .میخواستم شکایت کنم تهدید کرد دوباره میام بیرون از زندان انتقام میگیرم من از ترسم شکایت نکردم ولی هنوز به تهدیدات خودش ادامه میده .لطفا راهنماییم کنیدمن چه کاری باید انجام بدم.

      1. سلام اگه داخل ساختمان بین دوتا خانواده که همسایه هستن دعوا شود و زن مرد غریبه رو هل داده بشه یا انداخته باشه رو زمین فردی دیگر از خانواده با عصبانیت در را بشکوند و زن عمداً به صورت خودش ضربه بزنه در صورتی که فرد مقابل چنین کار نکرده و خانواده اش شاهد چنین چیزی نبوده است و زن عمداً چنین بلایی سر خودش اورده چطور می شه ؟ و چگونه حکم داده می شه و پزشک قانونی متوجه نمی شه که این ضرب از جانب خودش بود یا نه و این که تو دادگاه شکایت اش بررسی می شه یا نه ممنون می شم توضیح بدهین

        1. سلام بنده حدودا یکسال پیش توسط سه نفر که از طرف خانواده همسرم اجیر شده بودن مورد ضرب و جرح قرار گرفتم و بنده رو تهدید کردن در صورت شکایت به خانواده من اسیب میزنن بعد از یکسال من یکی از طرفین که مجددا از طرف خانواده همسرسابقم برای ضرب وجرح باجناقم اجیر شده بود رو شناختم ایا میتونم شکایت کنم من به بیمارستان مرراجعه کردم و به پلیس صد ده نیز گزارش دادم بعد میتونم از خانواده همسر سایقم شکایت کنم چون باز منو تهدید میکنن که شکایت نکن و چه مجازاتی در انتطار کسی که ادم اجبر کرده و ضارب هستش ممنون میشم

    1. سلام.من و دوستم سال ۹۵بایه اقایی دعوامون شد.۱۰ نفر به دو نفر شدیم.من با باتومی ک از دست اونا گرفته بودم زدم تو سر اون شخص و ایشونم رفت شکایت کرد.دوستمم شکایت کرد.جلسه اول بازپرس برای من قرار وثیقه صادر کرد و متاسفانه از بی اطلاعی خانوادم ک حتما باید فیش حقوقی باشه من سه روز به زندان رفتم.بعد اون شخص و دوست من رضایت دادن به همدیگه و قاضی قرار توقیف تقیب داد.الان میخوام بدونم برای من سوسابقه شده و نمیتونم تو ادارات یا شرکت ها استخدام بشم؟

  8. سلام خسته نباشی بنده دو ماه پیش با دونفر درگیر شدم پزشک قانونی هم رفتم الان تو دادگاهیم ایا علاوه بر دیه زندانی هم دارد یا ن ممنون میشم همراهیم کنید با تشکر

  9. سلام پسری به همیشه به همسرم فوهش می داد و به ماشین ما سنگ می زد و خودش می انداخت جلوی ماشین و فوهش ناموسی می داد و همسرم عصبی شد و پسر رو برداشت تا به مادر ش بدهد و بگوید که پسرت را تربیت کن ولی پدر آن پسر بچه آمد و همسرم را زد و بچه از دستش افتاد …..پدر پسر بچه به جرم ضرب و جرح پسر ش و خودش از ما شکایت کرده چه حکمی دارد اگر اثبات کند؟وحکمش سوع پیشینه محسوب می شود ؟

  10. سلام
    اگر یه نزاع دسته جمعی باشه که من شروع کننده باشم اما پای من چاقو خورده باشه – دو طرف رضایت بدیم – حکم عمومیه من که شروع کننده بودم تو خیابون چیه؟ ( اگر زندان هست میشه تعلیقی باشه یا خرید؟ – پارتیه اونا خیلی قویه – نمیخوام یه روزم زندان برم )

  11. در تاریخ ۹۷/۱۰/۳۰براثر برخورد شخصی باهل دادن به من برخورد کرد وباعث شکستگی استخوان مفصل به لگن شده ودرآن مدت من مراجعه برای اقامه دعوی میسر نبوده بخاطر مداوا آیا امکان دارد که به شکایت اینجانب رسیدگی شود

  12. مثلا چند نفر بهم حمله کنن و الکی منو بزنن بعد من با چاقوی خودشون یکیشون رو بزنم مجرم شناخته میشم؟

      1. سلام روز دادگاهی اعسار همسرم، ایشون با خواهراش ومادرش اومده بودن، وقتی دادگاهی تموم شد پامواز دادگاه بیرون گذاشتم ریختن سرم ومنوزدن بابام منو از دست اینا میکشید بیرون بلد بودن توری بزنن ک خونریزی ایجادنشه فقط موم کشیدن و لگد زدن ی خراش گردنم افتاد رفتم پزشک قانونی ثابت شدش الانم شکایت کردم از چهارنفرشون، حالاحکمشون چی میشه؟

  13. معلم هستم، چند وقت قبل به صورت دانش آموزی بخاطر اهانت چند سیلی زدم که قرمز شد و یکی دو قطره خون هم از قسمت داخلی لبش اومد. اونا به پزشک قانونی رفتند و شکایت هم کردند، البته من نمیدونم پزشک قانونی چه نظری داده ولی میخواستم بدونم آیا دیه ای در نظر گرفته میشه؟ حکمم چی میتونه باشه؟

  14. مثلا کسی یک کله یک نفر را بشکند انوقت پولش را نداشته باشد دیه او رو بدهد چه مدت باید در زندان باشد؟؟؟؟

    1. در صورتیکه پرداخت نکنند میتوانید ایشان را جلب کنید و تا زمان عدم پرداخت در حبس خواهد ماند.

  15. سلام
    یک آقای معتادی اقدام کرد بنده رو خفه کنه
    اما جون نداشت نتونست!
    فیلمش موجوده
    چی میشه جرم این آقا؟

  16. من میخوام از یکی از اعضای خانوادم بخاطر ضرب و جرح شکایت کنم و خواهر کوچکم هم شاهد قضیه بوده! ولی نمیدونم دقیقا باید چکار کنم و آیا اینکه شاهد دختر زیر سن قانونیه فایده ای داره یا نه!؟ میشه راهنماییم کنید؟

    1. به علم قاضی کمک خواهد کرد و شهادت ایشان شنیده خواهد شد. لذا باید با پلیس تماس بگیرید تا صورت جلسه تنظیم شود.

  17. سلام مرسی بابت اطلاعات بسیار عالیتون.
    سه نفر که صورتشون رو پوشونده بودن شب به من حمله کردن با تیز بر مورد جرح قرار گرفتم سوال من اینه من که صورتشون رو ندیدم اما میدونم از طرف چه کسی اجیر شدن چجوری میتونم ثابت کنم

  18. سلام خسته نباشید اگه کسی در دادگاه یک نفر رو بزنه ولی حتی هیچ اثر از کبودی نباشه میشه زندانی رو با پرداخت دیه آزاد کرد

      1. سلام اگر در یک خانواده چهار نفره خواهر بزرگتر براذر کوچکتر اما بالی 18 سال خود را با وسیله برنده به دستش ظربه وارد کند و اوو را از چند نقطه دست زخمی نماید و جلوی همسایه ها هتک حرمت و تهمت ب برا رش بزند حکمش چیست و مراحل قانونی برای دادخواست علیه خواهر توسط برادر ب چ صورت باید انجام گیرد. برادر 30 ساله و خواهر 43 ساله هر دو مجرد. با تشکر. منتظر جواب در همین صفحه یا ایمیل هستم.

      2. سلام وقت بخیر،منظور از قرار جلب به دادرسی معنیش چیه؟واینکه ضرب و جرح عمدی چه حکمی میتونه داشته باشه،ممنون میشم راهنمایی بفرمایید.

  19. سلام من با کسی دعوای شد و من به ایشان یک مشت زدم بر روی پیشانیش که باعث جراحت شد . حالا پزشک قانونی نظر به ضربه با جسم سخت مانند رنگ بوکس داده چطور ثابت کنم که با مشت بوده ؟

  20. نامادری من رو توی کوچه خنج کشیدند و شروع به فحاشی به من و مادرم کردند . پزشک قانونی دیده اما انقدر این خانوم همه رو وحشت زده کردند ک اکثر شاهدها حاضر نیستند شهادت بدهند . حکم این خانوم برای ضرب من و فحاشی به من و مادرم و همچنین ورود به خانه ما با تعقیب چیست؟؟

  21. ممکنه کسی توی درگیری در حد شکستگی بینی ۳۰ روز حبس داشته باشه؟
    که با پرداخت کردن جریمه علاوه بر دیه بشه ۱۵ روز؟

  22. سلام داخل ماشین نشسته بودم یک نفر امد بهم حمله کرد خواست در ماشین رو باز کنه در رو سریع قفل کردم با الفاض رکیک و توهین و‌تهدید بهم میگفت در رو باز کن تا بکشمت منم درو باز نکردم با مشت زد اینه بغل ماشین رو شکوند بعد فرار کرد من میتونم علیه این فرد شکایت کنم ؟و‌به چ‌جرمی باید شکایت کنم ؟شماره پلاک‌ماشین اون فرد‌رو‌دارم

  23. سلام.من چند وقت پیش مشغول تخریب دیوار بودم بعدا یکی اومده میگه بلوک افتاده سرم و زخمی شده آیا این غیر عمد محسوب میشود مجازاتش چیست

  24. سلام ایا ۶ سال حبس با عنوان جنبه عمومی تعزیری برای ضرب و جرح بعد از رضایت طرفین جنبه عمومی بخشیده میشود؟

  25. سلام من متاهلم و خونه خودم زندگی میکنم با اجازه همسرم چادرمو دیگه سرم نمیکنم اما پدرم ک این قضیه رو فهمید اومد منو گرفت زیر بار کتک و تمام بدنم کبود کرد.من میتونم ازش شکایت کنم؟ و اینکه آیا اون هنوزم میتونه دخالت کنه تو کارای من؟ممنون میشم راهنماییم کنین

  26. با سلام در درگیری با همسایه که سه مرد ودوزن بمن حمله ورشدن ویکی از انها با پاشنه کش بزرگ بسرم ضربه زده وازدو جا سرم پاره شده است مجازات ان چیست

  27. بنده از ۳سال قبل خواستگار دختری بودم و حتی ۳ بار تا مرحله عقد و محضر رفتیم و محضر هم قرارداد نوشتم ولی بدلیل مخالفت سر مهریه و دخالت پدر دختر از ازدواج صرف نظر کردم و قبول مهریه نکردم و.حالا دختر و پدر و خانواده درب منزل ما اومدنو ادعا میکنند تو با دخترم بازی احساسات و تهمت اخاذی و فحاشی و تهدید و ضربو شتم و جرح روی من انجام دادن و خانواده من را فحش دادن و بی ابرویی کردن ک شاهد همسایه ها و ۱۱۰ اعزامی هم در صورتجلسه شکایت این موضوع را تایید دارند.من شکایت کردم ازشون..نظرتون در مورد رای و نظر دادگاه چیست؟ممنون

  28. شخصی از پشت سر به من حمله کرده با همکاری پسرش .منجر به شکستگی کشک زانوی چپ من شده. و من شکایت کردم و در شعبه دادیاری لایحه نوشتیم که یک نفر شاهد هست که باید احضار شود و یک نفر مطلع. بعد از چند وقت پیام اومد برام که بخاطر نداشتن شاهد منع تعقیب خورده. و جالب اینجاست که دو روز بعد از اون پیام اومد که بخاطر ضرب و جرح عمدی از طرف طرف مقابلم به دادیاری مراجعه کنم.و جالب تر همینجاست که دو پرونده و موضوع در یک شعبه بودن فقط اسم شاکی و متهم جابجا شدن. جالبتر اینجاست که شاهدی که برده پسرش بوده که کاملا کذب و برعکس شهادت داده و قاضی پرونده وقتی در جلسه حاظر شدم که گفتم من هم شاهد دارم که بیارم که این آقا منو زده و هم شاهد که پسرش پیش سه نفر دیگر اعتراف کرده که پدرش من زدن. و دادیار محترم گفت این جلسه لازم نیست شاهد بیاری تا جلسه بعد. و بعد از چند روز حکم داد که به محکومیت من ،بدون اینکه شهودم بیارم و یا اینکه منتظر اومدن پرونده من از دادگاه باشه. حالا چطور میشه که و با استناد به چه ماده ای که دادستان بتونه پرونده دوباره رسیدگی کنه و چکار کنم که الکی محکوم نشم. و شهود و مطلع دارم که شاهدش اعتراف کرده که اون منو زده؟.البته اون فقط یکم پیش سینش کبود در حال جذب شده بود طبق گواهی پزشکی

    1. ضعف قانون داریم بسیار زیاد دوست عزیز
      بروخداتو شکر کن که بتر ازاین به سرت نیامده
      الا به دست هرکی که خودزنی میکنه یه گواهی میدن 2روزبعد سامانه ات ابلاغ میاد ومتهم میشی کم کمش با30.40تومنم نمیتونی جمعش کنی دوندگی بماند

  29. سلام من در خانه یکی از اقوام مهمان بودم شخصی از هم شهریم که همدیگه رو میشناختیم تماس گرفت کلی توحین و فوشح ناموسی داد .بعدش تماس گرفتم با داداشش پرسیدم قضیه چیه گفت شما درباره دخترش پیشه مردم صحبت کردی منم اصلا نه دخترش را میشناسم نه از این ماجرا خبر دارم بعدش روز بعد تو بازار تو یکی از مغازه های پارچه فروشی بودم طرف را دیدم گفتم فرار نکن بیا ثابت کن کی من چنین گفتم امد یه سیلی در گوشم زد منم یه سیلی زدم بعدا با چارپایه زد تو سرم هم سرم ورم کرد هم شکسته و پست گوشم باز شده خون امد شکایت کردم رفتم قانون پزشکی نگاش کرد بی زحمت راهنماییم کنیدهنوز نتیجه اش نیومده به نظر شما چی میشه

  30. سلام .خواهرم برای تحویل فرزندش به درب منزل همسر سابقش رفته و با دخالت صاخبخانه که طبقه ی بالا بوده ب داخل خانه ی مستاجر کشیده شد و مورد کتک کاری قرار گرف من برای نجات او رفتم و‌مرا هم پسر صاحبخانه کتک زد نامه ی پزشک قانوی هم گرفتم و ضرب و جرح ثابت شد .الان جرم اون چقدر سنگین هست چون اونها هم ورود به عنف شکایت کردن.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

63  +    =  73