قیمومیت و حضانت با کیست و قیم چه شرایطی برای قیمومیت دارد؟

برای پاسخ به این سوالات ابتدا معنای حضانت و قیمومیت را بازگو خواهیم و به وظایف قانونی قیم می پردازیم.

حضانت

حضانت یعنی نگاهداری و مراقبت جسمی ، روحی ، مادی و معنوی اطفال و تعلیم و تربیت آنها می باشد.

وفق ماده 1168 قانون مدنی ایران حضانت هم حق و هم تکلیف والدین است.

بنابر این کسانی که حضانت بر عهده ی آنان می باشد نه تنها امور مالی فرزندان بلکه باید از نظر جسمی و روحی از فرزندان تحت حضانت مراقبت و نگهداری کنند.

و تمام امور فرزندان از هر لحاظ به کسی که حضانت را بر عهده دارد سپرده می شود.

پدر در حضانت فرزند خود اولویت دارد و پس از مرگ پدر حق حضانت به مادر داده می شود و هیچ کس نمی تواند این حق را از وی بگیرد مگر آنکه در دادگاه صالح عدم صلاحیت مادر اثبات شود.

نکته قابل توجه این است که حتی ازدواج مجدد مادر نیز خللی در حضانت وی ایجاد نمی کند.

بنابراین حتی جد پدری نیز نمی تواند به دلیل ازدواج مجدد مادر حضانت را از وی بگیرد مگر اینکه در دادگاه اثبات کند وی صلاحیت نگهداری فرزند را ندارد و پس از مادر حضانت با جد پدری است.

حضانت

قیمومیت

قیم کسی است که بیشترامور مالی فرزند را بر عهده دارد. با این تعریف می توان به روشنی تفاوت بین قیمومیت و حضانت را دریافت.

قیمومت به معنی سرپرستی، قیّم بودن است. قـَیــِّم یعنی سرپرست و تکیه‌گاه.

قیم توسط قاضی برای نگهداری طفل صغیر یا ‌دیوانه یا غیر رشید انتخاب شده باشد و در اصطلاح به آن امین حاکم گفته می‌شود.

قیم چه شرایطی برای قیمومیت دارد؟

  • طبق قوانین اسلامی اگر برای طفل صغیری که مسلمان است قیم انتخاب می‌شود، باید قیم وی نیز مسلمان باشد؛ زیرا کفار نمی‌توانند قیم یک فرد مسلمان شوند.
  • قیم باید عاقل،‌ بالغ، بصیر و آگاه به مورد مد نظر باشد،
  • قیم باید دارای اهلیت کامل و شایستگی اخلاقی و قابل اعتماد باشد،
  • اشخاص ذیل صلاحیت قیمومیت ندارند و نمی توانند آن را عهده دار شوند:
  1. کسانی که خود تحت ولایت یا قیمومت هستند.
  2. کسانی که به علت ارتکاب جنایت یا یکی از جنحه‌های ذیل به موجب حکم قطعی محکوم شده باشند: سرقت- خیانت در امانت- کلاهبرداری- اختلاس- هتک ناموس یا منافیات عفت- جنحه نسبت به اطفال- ورشکستگی به تقصیر.
  3. کسانی که حکم ورشکستگی آنها صادر و هنوز عمل ورشکستگی آنها تصفیه نشده است.
  4. کسانی که معروف به فساد اخلاق باشند.
  5. کسی که خود یا اقربای طبقه اول او دعوایی بر محجور داشته باشد.
  • خویشاوندان در صورتی که صلاحیت برای قیم شدن داشته باشند، بر دیگران مقدم خواهند بود و دادگاه یک یا چند نفر از آنان را به سمت قیمومت معین خواهد کرد، در میان خویشان محجور، پدر یا مادر او مادام که شوهر ندارد، با داشتن صلاحیت بر دیگران مقدم است؛ و نیز در صورت محجور شدن زن، شوهر زن با داشتن صلاحیت برای قیمومت بر دیگران مقدم است.

نکته : طبق ماده 1233 قانون مدنی: «زن نمی‌تواند بدون رضایت شوهر خود سمت قیمومت را قبول کند».

چه کسی وظایف قیم را تعیین می کند؟

 وظایف قیم از سوی قانون مدنی و با قانون حسبی تعیین می‌شود که بستگی به اموری دارد که برای آن قیم انتخاب می‌کنند.

به عنوان مثال اگر برای اداره اموال باشد، از قوانین خاص خود پیروی میکند.

قیم چه اختیاراتی دارد؟

فرد قیم می‌تواند در اموال منقول تحت قیمومیت دخل و تصرف داشته باشد، ولی نسبت به اموال غیر منقول باید با اجازه دادستان در آن دخل و تصرف کند، در صورت اینکه فرد صغیر به سن بلوغ رسیده باشد تمامی اموال از قبیل منقول و غیر منقول به خود او تعلق می‌گیرد و اگر راجع به عملکرد قیم خود شکایتی دارد که وی مصلحت را رعایت نکرده می‌تواند به مراجع قانونی شکایت کند ولی در این صورت فرد قیم هم با ارائه مدارک می‌تواند ادعا کند که در نگهداری از اموال مصلحت را رعایت کرده است.

وفق ماده 1235 قانون مدنی :

«مواظبت شخص مولی‌علیه و نمایندگی قانونی او در همه امور مربوطه به اموال و حقوق مالی او با قیم است».

قیم فرد محجور چه وظایفی دارد؟

  1. قیم باید در اداره امور مالی محجور تحت قیمومیت غبطه و مصلحت وی را رعایت کند و باید از اعمالی که مضر به حال محجور می باشد بپرهیزد.
  2. قیم مکلف است قبل از مداخله در امور مالی مولی علیه صورت جامعی از کلیه دارایی او تهیه کرده یک نسخه از آن به امضای خود برای دادستانی که مولی علیه در حوزه آن سکونت دارد، بفرستد و دادستان یا نماینده او باید نسبت به میزان دارایی مولی علیه تحقیقات لازمه به عمل آورد.»
  3. قیم باید اموال ضایع شدنی محجور را بفروشد و از پول آن با رعایت مصلحت محجور مالی خریداری یا به ترتیب دیگری که به مصلحت باشد، رفتار کند.
  4. مراقبت به درمان و بهداشت مولی‌علیه موضوع دیگری است که در زمره وظایف قیم قرار می‌گیرد. ماده 82 قانون امور حسبی تاکید می‌کند: قیم باید هزینه زندگی محجور و اشخاص واجب‌النفقه او و همچنین هزینه معالجه آنها را در بیمارستان و غیره و هزینه‌های لازم دیگر از قبیل هزینه تربیت اطفال محجور را بپردازد.
  5. قیم باید اسناد و اشیای قیمتی محجور را، با اطلاع دادستان، در محل امنی نگهداری کند و وجوه نقدی را که مورد احتیاج نیست در یکی از بانک‌های معتبر بگذارد، از وظایف قیم این است که لااقل سالی یک بار حساب تصدی خود را به دادستان یا نماینده او بدهد و هرگاه در ظرف یک ماه از تاریخ مطالبه دادستان حساب ندهد، به تقاضای وی و حکم دادگاه معزول می‌شود. (ماده 1244 قانون مدنی) به علاوه مطابق ماده 1245 قانون مدنی «قیم باید حساب زمان تصدی خود را پس از کبر و رشد یا رفع حجر به مولی علیه سابق خود بدهد. هرگاه قیمومت او قبل از رفع حجر خاتمه یابد حساب زمان تصدی باید به قیم بعدی داده شود.» حکم این ماده مربوط به نظم عمومی است و هیچ قراردادی نمی‌تواند قیم را از دادن صورت حساب زمان تصدی معاف کند.

معاملات قیم از سوی مولی‌علیه چگونه است؟

 قیم برای برخی از معاملاتی که از سوی مولی‌علیه خود باید اجازه بگیرد و برخی از آنها نیاز به اجازه ندارد. البته برخی از معاملات هم انجام آن از سوی قیم ممنوع است، به عنوان مثال معامله‌ قیم با محجور در صورتی که موجب انتقال مال بین آنها باشد، به منظور جلوگیری از سوء‌استفاده‌ قیم و ضرر محجور به طور کلی منع شده است. علاوه بر این قیم نمی‌تواند از اموال محجور مالی را هبه بدهد.

 برخی معاملات توسط قیم که ممکن است به زیان محجور باشد، باید با اجازه‌ دادستان باشد، از جمله:

  1. فروش اموال غیر منقول
  2. رهن اموال غیرمنقول محجور
  3. معامله‌‌ای که در نتیجه‌ آن قیم مدیون مولی‌علیه شود. در این صورت ملائتِ قیم، شرط تصویب و اجازه‌ دادستان است.
  4. وام گرفتن برای محجور بدون ضرورت و احتیاج
  5. صلح

حضانت

نظارت بر عملکرد  قیم چگونه است؟

دادستان می‌تواند اشخاصی را به عنوان ناظر بر عملکرد قیم تعیین کند.

طبق ماده‌ 1247 قانون مدنی:

( مدعی‌العموم می‌تواند اعمال نظارت در امور مولی علیه را کلاً یا بعضاً به اشخاص موثق یا هیئت یا مؤسسه واگذار کند).

شخص یا هیئت یا مؤسسه که برای اعمال نظارت تعیین شده در صورت تقصیر یا خیانت مسئول ضرر و خسارت وارده به مولی علیه خواهند بود».

اجرتی برای قیم می توان در نظر گرفت؟

تقاضای اجرت برای قیم امکان‌پذیر است و قیم می‌تواند برای انجام امور راجع به قیمومیت اجرت مناسب و متعارفی را با نظر دادستان از اموال محجور برداشت کند.

همچنین در تعیین اجرت قیم سه عامل را باید مورد توجه باشد:

  • کیفیت و کمیت کار قیم در اداره‌ اموال و مواظبت شخص محجور
  • وضع محلی که اقامتگاه محجور در آنجا واقع است و امور قیمومت در آنجا انجام می‌گیرد
  • درآمد محجور

تهیه و تدوین : واحد تحریریه

‫40 دیدگاه ها

  1. سلام. من برادر محجوری دارم که حقوق پدرم که بازنشسته کشوری بودند را می گیرند و بعد از فوت پدر و‌مادرم ، برای نگهداری او خانمی را به عقدش درآورده ایم . ایا اگر برادر من فوت بکنند حقوق ایشان به خانمشان تعلق می گیرد.

    1. سلام من برادرم فوت کرده و پدرم در قید حیاط است فرزندان برادرم به سن تکلیف نرسیده . آیا قیوم عکسی میشود

      1. بله اگر شرایط قیمومت را داشته باشید و توسط دادگاه محرز شود میتوانید.

  2. من از همسرم جدا شدم و حضانت فرزندم بصورت قطعی به بنده واگزار شده ، ایا برای گرفتن گذرنامه رضایت پدر باید باشد یا خودم میتوانم گذرنامه پسره ۱۵ ساله ام را بگیرم؟؟؟

    1. باسلام منم همین مشکل دارم حضانت بامن است ولی برای گرفتن گذرنامه مشکل دارم

  3. سلام درصورتی که خانمی همسرش فوت کند و بخواهد قیمیت پسر 11 ساله اش را بگیرد. دیگه نمی تواند مهریه اش را طلب کند؟

    1. عزطزم مسئله قیمومیت ربطی ب مهریه نداره
      شما باید اول مهریتونو از ترکه مطالبه کنید بعد هر چقدر از اموال باقی موند ب نسبت سهم الارث بین همه وراث تقسیم میشه و بعد از تقسیم شما قیم فرزند خودتون میشین البته بادحکم دادستانی

  4. سوال دارم که شرایطی وجود داره مثل سن برای مادر که بخواد قیم‌فرزند خودش بشه
    اخه میگن سن مادر باید بالای ۳۰ سال باشه
    با تشکر

  5. سلام
    پسر من 10سال پیش فوت شد و من قیم نوه خود شدم و حقوق نوه خود را تا زمان رشید شدنش دریافت و خرج خودم و زندگیم کرده ام.
    اینک که نوه من رشید شده و باید حقوق در یافتی در این سال ها را به او باز گردانم آیا باید اصل پول را برگردانم یا اصل به علاوه سودش را بازگردانم.

  6. سلام وقتتون بخیر خواهری دارم مجرد و بیمار اعصاب مزمن .پسرم اگر بخواهد قیمومیت خاله اش را داشته باشد و بخواهد از سربازی معاف شود امکانش هست ؟ و چه کارهایی را باید انجام بدهد برای کفالت و معافی از سربازی؟
    با سپاس از شما

  7. سلام بنده برادرم بعد فوت پدرم قیوم من که سیزده ساله بودم شد بعد تمام زمینهایکشاورزی و ساختمانی رو فروخت الانم بهمون میخنده میخواستم بگم قیوم حق فروش زمین رو داره، میگه که پدرمان بدهکار بوده قرض دادم

  8. دختر تا چه سنى از نظر حقوقى تحت قیومت پدر هست؟
    وتا چه سنى پدر مسئول و پاسخگوى مسائل مالى و جانبى دختر میباشد؟

  9. باسلام
    خانمی هستم 40ساله که ازهمسراول خودجداشده ام وماحصل ازدواج دخترم میباشدکه حضانت اوبه من سپرده شده است والان 6سال که ازدواج مجددکرده ام وهمسرمیخواهداسم فرزندم رابه عنوان دخترخودواردشناسنامه کندبرای انجام این کاربایدچکاکنم .ایااین همان فرزندخواندگی میباشد

    1. خیر پدر فرزند شما همسر سابق شما است و نمیتوانید اینکار را کنید.

  10. سلام
    برادرم محجور و پدرم قیمش هست الان از همسرش طلاق گرفته و بچه هاش را به همسرش بخشیده توافقی الان چطوری میتونیم بچه ها را بگیریم

      1. چه کاری بکنیم تا به بچه ها برسیم لطفا راهنمایی کنید چون برادرم محجور هر چه بهش گفته نوشته براش زنش هم پرونده فساد اخلاقی داره پدرش هم محتاد هستش آینده بچه ها به خطر میفته لطفا راهنمایی کنید

  11. سلام دختر۲۳ساله ای هستن من و برادر ۱۳ساله ام بعد از متارکه پدر و مادر باهم زندگی میکنیم ایا من میتوانم قیم او بشوم؟چ مراحلی راباید برای گرفتن قیمت طی کنم؟

  12. همسرم ۲سال است که فوت شده و بعد۱سال ازدواج کردم. آیا خودم میتونم خودم قیومیت پسر۴ساله م رو به عهده بگیرم یا حتما باید جدپدری باشه؟!

  13. چه کاری بکنیم تا به بچه ها برسیم لطفا راهنمایی کنید چون برادرم محجور هر چه بهش گفته نوشته براش زنش هم پرونده فساد اخلاقی داره پدرش هم محتاد هستش آینده بچه ها به خطر میفته لطفا راهنمایی کنید

  14. سلام پسر هفده ساله ای که مادرش قیم اوهست پدرش فوت میکنه و دیه پدر یک خانه هست که به پسر تعلق میگیره ولی بنام قیم هست قیم هم خانه را بدون اجازه پسر ضغیر میفروشد ایا با شکایت پسر میتواند خانه را پس بگیرد؟

  15. بنده میتونم با وجوده پدر و نامادری قیم برادرم باشم؟! با قیم شدن من همسرم به ایشان محرمه؟!

  16. سلام خسته نباشید زن برادر من قیم او شده چون یکم مشکل روحی روانی دارن البته 17 سال است برادرم هیچ مشکلی نداره الان سه تا بچه دارن ولی همسر برادرم در خانه یک فرد دیگه دیدن که اون فرد با مرد دیگه ای رابطه داشته است آیا برادرم می‌تواند همسرش را طلاق بده یا سرپرستی بچه ها بگیره؟

  17. با سلام مادر بنده به عنوان قیم پدرش میباشد ایا میتواند در منزل پدربزگم به همراه همسر خوداز خود او پرستاری کند ؟

  18. باسلام، برادرم براثرتصادف فوت کردند دارای 2فرزند پسراست خانمش نمی‌گذارد پسرهای برادرم به خانه ما بیاییند آیا پدرم می‌تواند قیم فرزندان برادرم رابه عهد بگیرند

  19. باسلام. بنده قیم برادر محجورم بودم. اما بعد مدتی قیومیت اش رابدلایلی پس دادم وقراربوده مبلقی سالیانه به من تعلق بگیره وکه تا الان دریافت نکردم. الان چطور میتوانم به حقم برسم. آیا میشه حال بعد فوت برادرم شکایت کنم واز وارثین حقم روبخوام؟ ممنون

  20. سلام من پدرم سال ۶۸ در حین خدمت توسط گلوله هم خدمتی فوت گردیده پدرم که به ما تعلق می گرفت را به امور سرپرستی تحویل دادند تا ما به ۱۸ سالگی برسیم وقتی برای دریافت اقدام کردیم یک میلیون به ما دادن بعد از ۲۲ سال اون زمان دیه پدرم ارزش داشت الان یک میلیون پول یه کنده یا پول خون یه آدم راهی هس برا پیگیری

  21. پدرم بیماری اعصاب و روان دارد و من که دختر و فرزند سوم ایشانم میخواهم برای اداره امور مالی ایشان درخواست قیمومیت پدرم را داشته باشم. مدارک و شرایط لازم چیست و از کجا باید شروع کنم؟ آیا برای انجام این کار نیاز به رضایت سایر فرزندان و مادرم نیز هست؟

  22. سلام.برادر من محجوره و پدرم سرپرستشه و برادرم به ی دیه برای دعوا محکوم شده.
    آیا دادگاه میتونه دیه رو از قیمش که پدرمه بگیره؟ممنون از راهنمایی

  23. سلام خواهر زاده من پدرش فوت کرده و قیم پدر بزرگ پدریش هست خواهرم بعد از هشت سال ازدواج کرده بعد فوت مادر بزرگش بچه اصلا بهش رسیده نمیشه خواهر زادم ۱۱ سالشه ما مجبور شدیم بهشون تو بیمارستان کاغذ بدیم و امضا کنیم الان شرایط بچه خیلی بده اذیتش میکنن و پیش ما گریه میکنه.
    خواهر من هیچی از مهریه و نفقه نگرفت با دست دادگاه بچه رو دادیم الان پدر من میتونه حضانت بچه رو بگیره؟؟؟

  24. سلام، خسته نباشید.
    من همسرم فوت شدن و پدرشون هم در قید حیات نیستن. برای قیومیت دخترم به برادر شوهرم امضا‌ دادم و الان بنا بر دلایلی میخوام این حق رو ازشون بگیرم و خودم قیم دخترم بشم. آیا امکان پذیره؟

  25. اگر فردی مسن فرزندی نداشته باشد وفقط برادر ها اصلی فوت شده و برادرهای ناتنی باشند با نامه قیومیت جهت نگهداری وفرد تحت پوشش فوت کند اموال این فرد به قیوم میرسد و یا به برادرانش هم میرسد ؟؟

  26. سلام، برادر من محجور است، آیا با وجود این که پدرم زنده است، مادرم می تواند برای قیم شدن برادرم اقدام کند؟

  27. سلام و خسته نباشید من پدرم با انفجار مین فوت شده توی پرونده دادگاه همان قیم نامه بجز گواهی فوت مدارک دیگه ای هم میتونه وجود داشته باشه که ثابت کنه پدرم با مین فوت شده مثلا گواهی پاسگاه یا هر مدرکی که به دردم بخوره

  28. سلام پدر من قیم خواهرش هستش، عمم فوت کرده. آیا مال او به پدرم میرسه؟

  29. به نظر من باید در کشور ما هم به منظور حصول اطمینان از اجرای صحیح وظایف قیم و سرپرست، مثل کشورهای پیشرفته دنیا از قبیل سوئد و نروژ، از طرف دادگاه یا دیگر نهادهای مسئول مرتبا بازرسی های سرزده انجام بشه و وضعیت زندگی محجور چه از لحاظ رفاه و چه بهداشت کنترل بشه. مثلا هر 6 ماه از فرد مورد سرپرستی آزمایش های تعیین وضعیت سلامت بگیرند. با همسایه ها در خصوص نحوه برخورد و رفتار با فرد ناتوان صحبت کنند. وضعیت مالی قیم و رفت و آمدهای او را مدام تحت بررسی قرار بدهند. وگرنه صرف اینکه دادگاه یکی رو قیم معرفی کنه بعد بگه خوب حالا برید به امان خدا، که چیزی رو تضمین نمیکنه. الان همه چی رو فقط با انشالا و ماشالا زیر سبیلی رد میکنیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *