مهریه

این تفاوت، تعیین‌کنندهٔ کل مسیر شماست و در عقدنامه مشخص شده است:

• عندالمطالبه: زن هر زمان می‌تواند مطالبه کند و لازم نیست توانایی مالی مرد را اثبات کند. بار اثبات ناتوانی با مرد است، یعنی او باید دادخواست اعسار بدهد.
• عندالاستطاعه: پرداخت منوط به توانایی مالی مرد است و زن باید توانایی او را اثبات کند. عملاً مسیر سخت‌تری است و بسیاری از ابزارهای فشار در آن کندتر عمل می‌کند.

اگر نمی‌دانید مهریهٔ شما کدام است، به متن عقدنامه نگاه کنید؛ در نبود تصریح، اصل بر عندالمطالبه بودن است.

اگر مهریه وجه رایج باشد (مثلاً پانصد هزار تومان در سال ۱۳۷۵)، مبلغ اسمی معنا ندارد و باید به نرخ روز محاسبه شود: مبلغ مهریه ضرب در نسبت شاخص بهای کالا و خدمات مصرفی در زمان پرداخت به شاخص در زمان عقد. شاخص را بانک مرکزی اعلام می‌کند و دادگاه یا اجرای ثبت خودش استعلام می‌گیرد.

اگر مهریه سکه باشد، تعداد سکه ثابت است و آنچه تغییر می‌کند قیمت روز سکه است؛ محاسبهٔ نرخ روز در این حالت موضوعیت ندارد. مهریهٔ ملک یا مال معین هم عیناً همان مال است، نه معادل ریالی آن.

ساده‌ترین و سریع‌ترین شروع، مراجعه به دفترخانه‌ای است که ازدواج در آن ثبت شده. دفترخانه اجرائیه صادر می‌کند و پرونده به ادارهٔ اجرای مفاد اسناد رسمی می‌رود. از این مسیر می‌توان اموال معرفی‌شده را توقیف کرد و ممنوع‌الخروجی گرفت.

محدودیتش این است که اجرای ثبت خودش دنبال مال نمی‌گردد: شما باید مال را معرفی کنید. اگر مردی اموالش را به نام دیگری کرده یا چیزی به نامش نیست، این مسیر به بن‌بست می‌خورد و باید به دادگاه رفت. هزینهٔ اجرایی این مسیر هم بر عهدهٔ متعهد است، اما در عمل ابتدا از سوی درخواست‌کننده پرداخت می‌شود.

با ثبت دادخواست مطالبهٔ مهریه در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شروع می‌شود. دو نکتهٔ عملی که پرونده را زیر و رو می‌کند:

• تأمین خواسته را همراه دادخواست بدهید. اگر پیش از رسیدگی اموال توقیف نشود، فرصت انتقال آن‌ها وجود دارد. تأمین خواسته در دعوای مهریه با سند رسمی ازدواج معمولاً بدون سپردن خسارت احتمالی پذیرفته می‌شود.
• اعسار از هزینهٔ دادرسی را در همان دادخواست مطرح کنید اگر توان پرداخت ندارید؛ هزینهٔ دادرسی مهریه بر مبنای ارزش خواسته محاسبه می‌شود و می‌تواند سنگین باشد.

سه ابزار فشار وجود دارد و هر کدام شرط خودش را دارد:

• توقیف اموال: پس از صدور اجرائیه، با معرفی مال (ملک، خودرو، حساب بانکی، سهام). مستثنیات دین — خانهٔ متناسب با شأن، وسیلهٔ نقلیهٔ ضروری، لوازم ضروری زندگی — قابل توقیف نیست.
• ممنوع‌الخروجی: از هر دو مسیر ثبت و دادگاه قابل درخواست است و تا زمان پرداخت یا رضایت ادامه دارد.
• حکم جلب: آخرین ابزار است و مشروط به اثبات نپرداختن با وجود توانایی. با تقدیم دادخواست اعسار از سوی مرد، معمولاً اجرای جلب متوقف می‌شود تا تکلیف اعسار روشن شود.

در عمل مدت هر کدام به شعبه، شهر و همکاری طرف مقابل بستگی دارد و عدد ثابتی نمی‌توان گفت؛ هر جا کسی عدد قطعی می‌دهد، به آن مشکوک باشید.

تا سقف ۱۱۰ سکه (یا معادل آن) مهریه مشمول قواعد اجرای محکومیت‌های مالی است؛ نسبت به مازاد، وصول منوط به اثبات توانایی مالی مرد است (ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱). بازداشت، مجازات نیست: اهرم اجرای حکم مالی است و با پذیرش اعسار یا تقسیط برداشته می‌شود.

این بخش از قانون در حال تغییر است؛ وضعیت روز را در همان هشدار بالای صفحه نوشته‌ایم و با هر تغییر رسمی همین صفحه به‌روز می‌شود.

مردی که توان پرداخت یک‌جا را ندارد باید دادخواست اعسار بدهد؛ سکوت یا فرار از پرونده وضع را بدتر می‌کند. دادگاه با بررسی درآمد، شغل، دارایی و شهادت شهود، یا اعسار را می‌پذیرد یا مهریه را تقسیط می‌کند: مبلغی به‌عنوان پیش‌پرداخت و بقیه در اقساط.

دو نکته: حکم تقسیط قابل تعدیل است، یعنی اگر وضع مالی بهتر یا بدتر شد هر دو طرف می‌توانند تغییرش را بخواهند. و اثبات اعسار با «بیکارم» تمام نمی‌شود؛ مدرک و شهادت لازم است.

مهریه با فوت از بین نمی‌رود: تبدیل به دین ترکه می‌شود و پیش از تقسیم ارث میان ورثه، از اموال متوفی پرداخت می‌شود. زن هم سهم‌الارث خودش را جداگانه می‌برد؛ این دو یکی نیستند. اگر ترکه‌ای نباشد، ورثه شخصاً بدهکار نیستند و مطالبه از پدرشوهر یا سایر بستگان جایگاه قانونی ندارد مگر ضامن شده باشند.

زن می‌تواند تمام یا بخشی از مهریه را ببخشد (بذل). اگر بذل در قالب طلاق خلع باشد، تا وقتی زن در عدّه است می‌تواند از بذل رجوع کند و در این صورت طلاق به رجعی تبدیل می‌شود. بخشش خارج از طلاق و در دفترخانه، اصولاً برگشت‌ناپذیر است. اگر بخشش در ازای چیزی است — مثلاً حق طلاق یا حضانت — آن عوض باید در همان سند به‌روشنی نوشته شود، وگرنه چیزی داده‌اید و چیزی نگرفته‌اید.

• عدم تمکین: نشوز اثرش بر نفقه است، نه بر مهریه. مهریه با عدم تمکین از بین نمی‌رود.
• ازدواج مجدد زن پس از طلاق: مهریهٔ قبلی را ساقط نمی‌کند.
• طلاق پیش از نزدیکی: زن مستحق نصف مهریه است (ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی).
• حق حبس: تا پرداخت مهریهٔ حالّ، زن می‌تواند از وظایف زناشویی خودداری کند، مشروط بر آنکه پیش از آن تمکین نکرده باشد (مواد ۱۰۸۵ و ۱۰۸۶).