اگر بابت ارث و میراث شکایت دارید، باید چگونه اقدام کنید؟

بخش عمده‌ ای از آیات سوره نساء در قرآن کریم به بیان ارث و احکام مربوطه به آن پرداخته‌ است. جدای از این موضوع احادیث فراوانی نیز در خصوص ارث وجود دارد. اما سوال اینجاست که دقیقا ارث چیست؟ و اینکه ایا امکان محرومیت از آن وجود دارد؟ و یا اینکه می‌ توان از مبادی قانونی برای اثبات آن کاری‌ کرد؟ اگر این راه‌ حل وجود دارد، نحوه پیگیری آن چگونه‌ است؟ اینجاست که مجموعه این سوالات، باعث ایجاد دغدغه‌ ای می‌شود که عدم رفع آن در بسیاری از موارد مشکلات فراوانی را برای وراث بوجود‌ می‌ آورد. در این مقاله تلاش‌ شده تا به ذکر جزئیات و به صورت عملی و کاملا ملموس به تمامی سوالات پیش‌ آمده، پاسخ‌ داده‌ شود تا پس از مطالعه این راهنمای عملی، نیاز به منبع دیگری برای تسلط بر این موضوع نباشد. آنچه در این مقاله می‌خوانیم:

  • ارث و اقسام آن
  • مدارک مورد نیاز برای طرح دعاوی حق‌ الارث در دادگاه
  • چگونگی طرح دعاوی مسائل ارث و میراث
  • عمده مشکلات مسیر دریافت حق‌ الارث
  • محرومیت از ارث قانونی است یا غیر قانونی
  • نقش دولت در تقسیم ارث

ارث و اقسام آن

یکی از اصلی‌ترین مشکلاتی که هم اکنون بسیاری از افراد با آن درگیر هستند، قوانین مربوط به ارث و میراث است. به صورت عرف تصوری در این زمینه وجود دارد که گاها بسیار محدود‌ است و زمانی که از بسیاری از افراد در این زمینه سوال می‌شود، بلافاصله، مالی را به یاد می‌آورند که بعد از فوت پدر خانواده به ورثه می‌رسد. این تصور دقیقا، تعریف بنیادین ارث را در ساده‌ترین حالت ممکن ارائه‌ می‌دهد و با وجود سادگی کاملا دقیق و درست‌‌ است. ریشه این قانون برگرفته از قرآن‌ کریم بوده و مجموعه احکام مدنی که دادگاه‌ها در کشور اجرا می‌کنند، برگرفته و الهام‌ گرفته از مذهب و دین است.

بر اساس ماده‌ ۸۶۷ تا ماده ۸۷۴ قانون مدنی کشور، ارث و نحوه تقسیم آن تعریف‌ شده‌ است، اما بدون‌ شک تفسیر هر یک از این مواد قانونی یاد‌ شده نیازمند دارا بودن دانش تخصصی و فنی در این زمینه است. ارث، اقسام و طبقات مختلفی را شامل می‌شود که شناخت دقیق هر یک از آن‌ها می‌تواند نقش مهمی در نوع پیگیری پرونده و برداشتن صحیح گام‌های آغازین، باشد. لازم به ذکر است که تنها زمانی ورثه می‌توانند صحبت از تقسیم سهم‌ الارث بزنند که تمام دیون و بدهی‌ های متوفی پرداخت‌ شده و هزینه کفن و دفن وی نیز پرداخت‌ شده‌ است. مهم‌ترین انواع ارث عبارتند از:

  • ارث بردن بستگان درجه یک

در این خصوص، رابطه خویشاوندی میان متوفی و ورثه یا وراث حرف اول را می‌زند. برای مثال اگر متوفی متاهل بوده‌ باشد، ابتدا زوج یا زوجه در اولویت اول تقسیم ارث قرار می‌ گیرند. در ادامه نوبت به بستگان درجه یک می‌ رسد. منظور از بستگان درجه یک شامل پدر، مادر و فرزندان است و بستگان درجه دو اولادِ اولاد یعنی نوه‌ها و نتیجه‌ها است. برای روشن‌شدن قضیه به این مثال توجه کنید؛ فرض کنید که بازماندگان متوفی تنها شامل مادر و نوه فرد هستند. در این حال تمام ارث تنها به مادر متوفی رسیده و نوه هیچ ارثی نمی‌ برد.

سوالی که در این زمینه وجود دارد نیز این است که آیا تفاوتی در ارث‌ بردن، میان فرزند ازدواج موقت یا نکاح دائم وجود دارد؟ پاسخ خیر بوده و در دو حالت فرزند شامل ورثه محسوب‌ می‌ شود و دارای حق‌ الارث است.

  • ارث بردن بستگان درجه دو

بستگان درجه دو شامل، خواهر و برادر و اولاد افراد متوفی است و همچون مورد قبل در صورت بستگان درجه یک، خویشاوندان درجه دو، هیچ ارثی نمی‌برند.

  • ارث بردن بستگان درجه سه

شامل عمو، عمه، دایی، خاله و سایر فرزندان و اولاد آن هاست و همان حکم مورد اول در این جا نیز برقرار بوده و در صورت نبودن بستگان درجه یک، اقوام درجه دو و در صورت نبودن اقوام درجه دو، نوبت به اقوام درجه سه می‌ رسد.

مدارک مورد نیاز برای طرح دعاوی حق‌ الارث در دادگاه

برای طی کردن روند اداری مربوط به دعاوی حق‌ الارث در دادگاه‌ های مختلف، باید مدارک و فرم‌ های مربوطه را در همان مرحله تشکیل پرونده در دست‌ داشت تا ادامه کار با مشکل کاغذ بازی‌ های اداری روبرو نشوند. دراین زمینه، امکان مشورت با وکیل پرونده نیز وجود دارد تا بتوان از پیچ‌ و خم‌های مسیر بهتر آگاهی پیدا کرد. مهم‌ترین مدارک مورد نیاز برای طرح دعاوی مربوط به ورثه دردادگاه عبارتند از:

  • گواهی فوت متوفی

باید تصویر برابر اصل‌شده، ضمیمه اصل گواهی فوت قرار داده‌ شود.

  • استشهادیه دفتر اسناد رسمی

دراین مرحله باید اسامی کلیه ورثه در فرم‌های مخصوص نوشته‌ شده و کافیست فرم‌های تهیه‌ شده به امضای سه نفر از وراث متوفی برسد و امضای آن‌ ها نیز به تایید رئیس دفتر اسناد رسمی‌ برسد.

  • ارائه گواهی یا رسید مالیاتی

در این مرحله باید نام و نشانی محل زندگی متوفی، به علاوه لیستی از اموال و دارایی‌ های وی را در فرمی مخصوص پرکرد و به اداره دارایی تقدیم‌کرد. لزوم این کار آنجا مشخص‌ می‌ شود که تنها زمانی دارایی‌ های فرد متوفی دارای مشروعیت تقسیم‌است که هیچ بدهی مالیاتی وجود‎ نداشته‌ باشد.

  • تقدیم اصل شناسنامه و تصویر برابراصل به دادگاه

در این مرحله متقاصیان باید اصل شناسنامه خود و تصویر برابر اصل‌شده آن ‌را به دادگاه تقدیم‌ کنند تا مراحل تایید هویتی به سرانجام‌ برسد.

  • ارائه وکالت‌نامه وکیل

در آخرین مرحله اگر وکیلی نیز برای پیشبرد پرونده در نظر گرفته شده‌ است، باید وکالت نامه وی نیز روی پرونده تشکیل‌ شده قرار بگیرد.

  • آغاز روند دادرسی و صدور حکم توسط قاضی

به حکم قانون در این مرحله پس از بررسی اسناد و مدارک مورد نظر توسط مقام عالی دادگاه، دستوری مبنی بر چاپ یک نوبت آگهی در یکی از روزنامه‌ های کشور صادر می‌شود، تا به هر صورت اگر فردی اعتراضی یا دادخواهی خاصی در این زمینه داشته‌ باشد، فرصت کافی برای مراجعه به محاکم قضائی را داشته‌ باشد. پس از پایان مهلت مذکور، قاضی پرونده، با بررسی شواهد و مستندات پرونده مربوطه نسبت به تعیین حق هر یک از ورثه بر اساس، نسبت آن‌ها به متوفی اقدام می‌کند.

اگر به هر حال شکایتی نیز در این زمینه وجود‌ دارد می‌ توان با گردآوری و پرکردن فرم‌ های مربوط به بحث وراثت، نسبت به احقاق حق اقدام‌ کرد. لیست استشهادنامه‌ ها و فرم‌ های مربوط به آن‌ ها در صفحات و سایت‌ های مجازی مربوطه به وکلا قرار دارد تا کسانی که هیچ سررشته‌ ای در این زمینه ندارند، بتوانند با مطالعه این فرم‌ ها، در مدت زمان کمتر، مشاوره تخصصی‌ تری از وکیل دریافت‌ کنند. فراموش نشود که با طی کردن مراحلی که گفته‌ شد امکان احقاق حق وجود داشته تا در صورت بروز هرگونه شکایتی در این زمینه، فرد به حق قانونی خود از ارث دست‌ یابد.

چگونگی طرح دعاوی مسائل ارث و میراث

این مرحله تماما به خود فرد و متقاضی و شاکی پرونده مربوط می‌شود. دلیل اصلی آن نیز این است که بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند بدون در نظر گرفتن مخارج مربوطه به وکیل، به صورت شخصی کار خود را در راهروهای دادگاه و دادگستری جلو ببرند. انجام این کار به هیچ عنوان توصیه نمی‌ شود، چرا که امورات مربوط به وکالت در چنین موقعیت‌ هایی بسیار پیچیده بوده و اگر شخصی هیچ سر رشته‌ای از مسائل مختلف در این زمینه نداشته‌‍ باشد، تا هفته‌ ها و ماه‌ ها همچنان در راهرو های مختلف دادگاه‌ ها و دادسراها سرگردان باقی‌ خواهد‌ ماند. به همین دلیل، محول‌ کردن و وکالت‌ دادن این امورات به یک وکیل توانا و با تجربه در این زمینه می‌تواند فشار و بار استرس روانی فراوانی را از روی شخص و شاکی بردارد.

موضوع دیگر اینکه باید مستقیما به وکیلی رجوع‌ کرد که به صورت تخصصی در این زمینه‌ ها فعالیت‌ دارد. دلیل این امر نیز کاملا مشخص‌ است، به خاطر وسیع‌ بودن طیف امورات مربوط به دادگستری‌ ها و دادگاه‌ ها، هر یک از وکلای پایه یک دادگستری، ترجیح می‌ دهند موضوع خاصی را در این زمینه‌ ها پیگیری‌ کنند تا شاکیان پرونده‌ ها بتوانند از پیگیری‌ های تخصصی بهره‌ ببرند. در خصوص مسائل مربوط به ارث و میراث نیز همین مسئله حکم‌ فرما‌ بوده و متقاضیان باید برای طرح دعاوی مربوط به پرونده‌ های خود با وکلایی که صرفا در این زمینه از تجربه و تخصص و مهارت کافی برخوردار هستند، بهره‌ ببرند.

عمده مشکلات مسیر دریافت حق‌ الارث

در قسمت‌ های قبل در خصوص چیستی ارث و راه‌ های به ارث رسیدن اموال و دارایی‌ های متوفی و همچنین پیگیری امورات مربوط به این مسئله، سخن به میان‌ آمد. در این زمینه برخی از مشکلات و سوالات اساسی همچنان، مطرح‌ است. برای مثال یکی از رایج‌ترین این مشکلات، تقسیم اموال و دارایی‌ها بدون توجه به تشریفات اداری و به نوعی دهن‌ کجی به قوانین موجود است که بسیاری از ورثه بدون توجه به نکات مهم قانونی، اقدام به دخل و تصرف در اموال می‌کنند. همین مسئله باعث‌ شده تا وراثی که حقوق آن‌ها ضایع شده‌است برای احقاق حق خود دچار دردسر شده و نتوانند به آن صورت که شایسته‌است از ظرفیت قضایی و قانونی برای احقاق حقوق ازدست‌ رفته خود تلاش‌کنند.

نکته‌ دیگر مسئله تنظیم دقیق وصیت است و باز هم در این مورد ممکن است طمع دخل و تصرف در مال، موجبات اغوای برخی از وراث را فراهم کند، تا بتوانند مطابق نظر خود، وصیت را تغییر و مورد دخل و تصرف قرار دهند. البته بر حسب شرع، نوشتن وصیت‌ نامه بر هر شخص واجب است و بر خلاف تصور عمومی وصیت تنها شامل ارث و میراث نمی‌شود و همین موضوع ساده وقتی در کنار بی‌ اطلاعی از مبادی قانونی دخل و تصرف در اموال قرارگیرد، موجبات بسیاری از کدورت‌ های ناخواسته میان خوانواده‌ ها‌ شده و همچنین معطلی در راهرو های دادگاه‌ ها را نیز در پی دارد.

باید در خصوص تسهیل این روند گفت که، بهترین راه‌حل مراجعه به وکیل مجرب در این زمینه است تا بتواند راهنمای افراد در این زمینه باشد تا در همان قدم اول مشخص‌ کردن بند های وصیت‌نامه، این کار با رعایت حقوق تمامی طرف‌ ها انجام پذیرد. از سوی دیگر نیز کاملا مشخص‌ است که هر چه اطلاعات در خصوص شرایط قانونی ارث و میراث و تقسیم دقیق آن بیشتر باشد، به همان اندازه امکان پیمودن اشتباه مسیر و ضریب خطا کاهش‌ می‌ یابد.

محرومیت از ارث قانونی است یا غیر قانونی؟

بر حسب شرع، در برخی از موارد ممکن است برخی از شرایط همچون قتل عمد شخصی که شخص دیگری قرار است از وی ارث ببرد، باعث محرومیت از ارث‌ شود. اما به صورت کلی باور عمومی و عرف جامعه کاملا خلاف مواد قانونی است. چرا که از نظر قوانین مدنی در نظام حقوقی ایران‌ زمین، محروم‌ کردن از ارث فاقد اعتبار قانونی است. واضح است که شخص متوفی پس از مرگ نمی‌ تواند پیگیری‌ های حقوقی لازم را انجام دهد، بنابراین قانون وارد عمل‌شده و بر طبق آن مشخص می‌شود که آیا فرد صلاحیت احراز ارث را دارد یا خیر. به صورت کلی محرومیت از ارث به هیچ‌ وجه وجاحت قانونی نداشته و نباید بر اساس تصورات عمومی، نسبت به تفسیر آن اقدام‌ کرد.

نقش دولت در تقسیم ارث

در قسمت‌ های قبل اشاره‌ شد که ارائه اظهارنامه مالیاتی متوفی برای تعیین صورتحساب بدهی‌ های وی امکان‌ پذیر است. در کل مواد ۱۹ و ۲۰ قانون مالیات کشور است که انجام پروسه را الزام آور می‌ سازد و همچنین میزان مالیات بر ارث نیز طبق قانون، ۹ تا ۷۰ درصد تعیین شده‌ است و مهلتی نیز برای دریافت و صدور این اظهارنامه مالیاتی مشخص شده‌ است که حداکثر تا ۶ ماه پس از فوت متوفی است.

گواهی صادره شامل تمامی اموال منقول و غیرمنقول، به نرخ روز بوده که باید در اختیار دادگاه قرار بگیرد. پس از انجام این فرآیند، پروسه صاف‌ شدن بدهی‌ ها باید آغاز شود تا اموال مورد نظر، از مشروعیت برای تقسیم میان ورثه، برخوردار شود. لازم به ذکر است که مالیات تنها بر اموال دارای سند و سابقه تعلق می‌گیرد و مالی که سابقه و سند ندارد، مشمول مالیات نمی‌ شود.

در این مقاله سعی‌شد تا با پرداختن به ریز جزئیات در خصوص چیستی ارث و به ارث رسیدن اموال و روندهای مرسوم بررسی آن، صحبت‌ شود. نباید از نقش یک وکیل خبره در این زمینه غافل‌ شد چرا که همراه داشتن یک مشاور با تجربه باعث می‌شود تا میزان معطلی در امورات اداری به حداقل برسد. البته پاکدستی وکیل نیز در این میان مهم است و نباید نقش تجربه وی را نیز نادیده‌گرفت.

تمامی مواردی که به صورت مرحله به مرحله در این مقاله بیان‌ شد، می‌تواند به عنوان یک چک لیست نیز انتخاب‌شود تا فرد از همان مرحله اول جایگاه خود، به حسب نسبی که با متوفی دارد را تشخیص‌ داده و سپس نسبت به مراحل دیگر در صورت لزوم اقدام‌ کند. در پایان از شما دوستان خواهشمندیم که اگر این مقاله برای شما مفید بود، ما را در بازنشر هرچه بهتر آن در صفحات مجازی یاری کنید و اگر از تجربه‌ خاصی در زمینه ارث بهره‌مند هستید، یا سوالی در این زمینه دارید، خوشحال می‌ شویم آن را با ما به اشتراک بگذارید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *