خانواده

ثبت ازدواج دائم الزامی است و خودداری مرد از آن ضمانت کیفری دارد (مواد ۲۰ و ۴۹ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱). مهم‌ترین تصمیم‌های شما همان شروط ضمن عقد است: وکالت در طلاق، شرط تنصیف دارایی، حق تحصیل و اشتغال و انتخاب مسکن — چیزی که بعداً به‌سختی اضافه می‌شود. ازدواج دختر باکره در هر سن به اجازه پدر یا جد پدری نیاز دارد (ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی) و ازدواج پیش از سن قانونی افزون بر آن نیازمند تشخیص مصلحت از سوی دادگاه است (ماده ۱۰۴۱).

در این موضوع: نامزدی، شرایط و ثبت ازدواج، اذن پدر، شروط ضمن عقد، ازدواج مجدد و ازدواج با اتباع خارجی

در ازدواج موقت، تعیین مدت و مهر رکن عقد است و نبودشان عقد را باطل می‌کند (مواد ۱۰۷۵ و ۱۰۹۵ قانون مدنی). ثبت آن تنها در سه حالت الزامی است: باردار شدن زن، توافق طرفین، و شرط ضمن عقد (ماده ۲۱ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱). در این ازدواج نفقه و ارث وجود ندارد مگر شرط شده باشد (ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی)، اما فرزند حاصل از آن از نظر نسب، شناسنامه و ارث هیچ تفاوتی با فرزند ازدواج دائم ندارد.

در این موضوع: احکام نکاح موقت: ثبت صیغه، مهریه و عده، فرزند حاصل از صیغه و صیغه محرمیت

طلاق بر دو قسم است: رجعی، که مرد در مدت عده حق رجوع دارد، و بائن که چنین حقی ندارد (مواد ۱۱۴۳ به بعد قانون مدنی). عده طلاق در ازدواج دائم سه طُهر است و برای زن باردار تا وضع حمل ادامه دارد (مواد ۱۱۵۱ و ۱۱۵۳)؛ زنی که نزدیکی نکرده یا یائسه است عده ندارد (ماده ۱۱۵۵). هیچ طلاقی بدون گواهی عدم امکان سازش یا حکم دادگاه ثبت نمی‌شود و در طلاق به درخواست مرد، دادگاه پیش از ثبت تکلیف مهریه، جهیزیه و نفقه را روشن می‌کند (ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱).

در این موضوع: انواع طلاق، عده و رجوع، طلاق از طرف مرد، طلاق غیابی و طلاق ایرانیان خارج از کشور

اول باید بر سر مهریه، نفقه، جهیزیه و حضانت به توافق برسید؛ سپس درخواست در سامانه ثبت و پرونده به مرکز مشاوره خانواده ارجاع می‌شود و در صورت ناکامی صلح، گواهی عدم امکان سازش صادر می‌گردد. این گواهی سه ماه اعتبار دارد و اگر در این مدت به دفترخانه ارائه نشود از اعتبار می‌افتد (ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱). مدت واقعی به نوبت دادگاه و مرکز مشاوره بستگی دارد و در شهرهای مختلف یکسان نیست.

در این موضوع: مراحل طلاق توافقی، سامانه تصمیم، مشاوره الزامی، مدارک، هزینه و مدت زمان

سه مسیر اصلی وجود دارد. نخست عسر و حرج: دشواری‌ای که ادامه زندگی را غیرقابل تحمل کند، با مصادیقی مانند اعتیاد مضر، ترک زندگی خانوادگی، محکومیت قطعی به حبس پنج سال یا بیشتر و ضرب و شتم (تبصره ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی). دوم خودداری شوهر از پرداخت نفقه (ماده ۱۱۲۹). سوم استفاده از وکالت در طلاق، چه شرط ضمن عقد باشد چه وکالت‌نامه رسمی جداگانه — که سریع‌ترین مسیر است، چون نیازی به اثبات چیزی ندارد.

در این موضوع: راه‌های طلاق به درخواست زن: عسر و حرج، وکالت در طلاق، ترک انفاق و غیبت شوهر

اگر صفتی در عقد شرط شده و بعد معلوم شود طرف مقابل آن را نداشته، یا ازدواج با تدلیس انجام شده باشد، حق فسخ نکاح ایجاد می‌شود (ماده ۱۱۲۸ قانون مدنی). این حق فوری است: با تأخیر در استفاده از بین می‌رود (ماده ۱۱۳۱). برخی بیماری‌ها هم به‌طور مشخص موجب حق فسخ‌اند (مواد ۱۱۲۱ تا ۱۱۲۳). فسخ نکاح طلاق نیست و آثار مالی متفاوتی دارد؛ فریب در ازدواج جنبه کیفری هم دارد (ماده ۶۴۷ قانون تعزیرات).

در این موضوع: عیوب موجب فسخ نکاح، تدلیس و فریب در ازدواج و تفاوت فسخ با طلاق

دو مسیر دارید: اجرای ثبت، از طریق همان دفترخانه‌ای که ازدواج را ثبت کرده، و دادخواست در دادگاه خانواده. مهریه وجه رایج به نرخ روز محاسبه می‌شود (تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی). تا سقف ۱۱۰ سکه مشمول قواعد اجرای محکومیت‌های مالی است و وصول مازاد بر آن منوط به اثبات توانایی مالی مرد است (ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱). تا پرداخت مهریه حالّ هم می‌توانید از وظایف زناشویی خودداری کنید، مشروط بر آنکه پیش از آن تمکین نکرده باشید (مواد ۱۰۸۵ و ۱۰۸۶ قانون مدنی).

در این موضوع: انواع مهریه، مطالبه از طریق اجرای ثبت و دادگاه، توقیف اموال، اعسار و قانون جدید مهریه

نفقه زوجه شامل مسکن، پوشاک، خوراک، اثاث خانه، هزینه‌های درمانی و در صورت نیاز خادم است و متناسب با وضعیت زن تعیین می‌شود (ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی)؛ میزانش معمولاً با نظر کارشناس مشخص می‌شود. دو مسیر موازی دارید: دادخواست حقوقی مطالبه نفقه، و شکایت کیفری ترک انفاق (ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱). نفقه فرزند هم جدا از نفقه زن است و بر عهده پدر قرار دارد.

در این موضوع: نفقه زن، فرزند و والدین، نحوه محاسبه و مطالبه نفقه و شکایت کیفری ترک انفاق

زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت‌اند (ماده ۱۱۰۳ قانون مدنی) و اگر زن بدون مانع مشروع از وظایف زناشویی خودداری کند ناشزه شمرده می‌شود و نفقه به او تعلق نمی‌گیرد (ماده ۱۱۰۸). حکم تمکین با زور اجرا نمی‌شود؛ اثر عملی‌اش بر نفقه است. در برابر، اگر ماندن در یک خانه بیم ضرر جانی، مالی یا شرافتی داشته باشد، زن می‌تواند مسکن جداگانه بخواهد (ماده ۱۱۱۵) و خشونت خانگی خود می‌تواند مصداق عسر و حرج برای طلاق باشد.

در این موضوع: تمکین و نشوز، حق مسکن، اشتغال زن، حقوق و تکالیف زوجین و خشونت خانگی

جهیزیه مال زن باقی می‌ماند و هر زمان قابل مطالبه است؛ سیاهه جهیزیه مهم‌ترین دلیل اثبات آن است و نبودش کار را سخت می‌کند. جدا از جهیزیه، اگر کارهایی را که شرعاً بر عهده‌تان نبوده به دستور شوهر انجام داده باشید، در طلاق به درخواست مرد مستحق اجرت‌المثل هستید و اگر شرایط آن فراهم نباشد دادگاه نحله تعیین می‌کند (تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی و ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱). شرط تنصیف دارایی هم اگر در عقدنامه امضا شده باشد، جداگانه قابل مطالبه است.

در این موضوع: اجرت‌المثل، نحله، شرط تنصیف دارایی و استرداد جهیزیه

حضانت فرزند دختر و پسر تا هفت‌سالگی با مادر است و پس از آن با پدر؛ در صورت اختلاف، دادگاه با رعایت مصلحت کودک تصمیم می‌گیرد (ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی، اصلاحی ۱۳۸۲). حضانت با ملاقات فرق دارد: والدی که حضانت به او سپرده نشده حق ملاقات دارد و دادگاه زمان و ترتیبش را تعیین می‌کند (ماده ۱۱۷۴). ممانعت از ملاقات ضمانت اجرا دارد و در موارد فوری می‌توان دستور موقت گرفت.

در این موضوع: سن حضانت، سلب حضانت، ملاقات فرزند پس از طلاق و خروج فرزند از کشور

فرزندی که در زمان زوجیت متولد شود ملحق به شوهر است مگر خلافش ثابت شود (اماره فراش، ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی) و انکار آن فقط از راه دعوای نفی ولد و در مهلت مقرر ممکن است (ماده ۱۱۶۲). صدور شناسنامه با ثبت احوال است و هرجا سند ازدواج نباشد یا اختلافی در میان باشد، رأی دادگاه لازم می‌شود. فرزند حاصل از ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی نیز می‌تواند با درخواست مادر تابعیت ایرانی بگیرد (قانون مصوب ۱۳۹۸).

در این موضوع: اثبات نسب و آزمایش DNA، شناسنامه فرزند، تابعیت فرزند از مادر ایرانی و اهدای جنین

سرپرستی کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست تابع قانون مصوب ۱۳۹۲ است: درخواست از طریق سازمان بهزیستی و سپس رأی دادگاه، با یک دوره آزمایشی شش‌ماهه. متقاضیان می‌توانند زن و شوهر دارای فرزند یا بدون فرزند باشند و نیز دختران و زنان بدون همسر بالای سی سال. سرپرست مکلف است بخشی از اموال خود را به کودک منتقل کند یا تضمین مالی بدهد، و کودک نام خانوادگی سرپرست را می‌گیرد.

در این موضوع: شرایط و مراحل فرزندخواندگی، ولایت قهری پدر، نصب و عزل قیم

رسیدگی با دادگاه خانواده است و زن می‌تواند دعاوی خانوادگی خود را در دادگاه محل اقامت خودش یا محل اقامت خوانده مطرح کند، مگر در دعوای مطالبه مهریه غیرمنقول (ماده ۱۲ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱). ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود. در موارد فوری، دادگاه می‌تواند بدون گرفتن تأمین دستور موقت صادر کند (ماده ۷) و اگر توان پرداخت هزینه دادرسی را ندارید، دادخواست اعسار از هزینه دادرسی همراه پرونده قابل طرح است.

در این موضوع: راهنمای دادگاه خانواده: دادخواست، هزینه دادرسی، داوری، اجرای احکام و انتخاب وکیل