جرم توهین در فضای مجازی چیست؟ حضور رایانه در کنار سایر ابزار اطلاع‌رسانی در گوشی‌های تلفن همراه در قالب شبکه‌ های اطلاع‌‌رسانی، بر شتاب گردش اطلاعات در جهان افزوده و قابلیت تحصیل اطلاعات را بسیار افزایش داده است. با وجود این، محیط سایبر محیطی مخفی، آزاد و نامحدود است و بنابراین، به نظم احتیاج دارد و اگر خلاف این باشد، هر «صفحه» از این محیط می‌تواند صحنه جرم و آشفتگی بسیار شود. از جمله این جرایم، جرم توهین در فضای سایبر است که متاسفانه در هیچ‌یک از مواد قانون جرایم رایانه‌ای، به طور مستقیم به آن توجه نشده است. در ادامه به بررسی این جرم می‌پردازیم.

ویژگی‌های جرم توهین در فضای مجازی

گستره جرم توهین در فضای مجازی بسیار وسیع است. در حقیقت، فضای سایبر، همانند فضای واقعی و جهان خارجی، شاهد بروز انواع جرایم و جنایات است، به گونه‌ای که آنچه در جهان واقعی رخ می‌دهد، در اینترنت و شبکه‌های اطلاع‌رسانی نیز امکان وقوع دارد، با این تفاوت که به مدد فناوری‌های پیشرفته جهان مجازی، ارتکاب جرم و بزهکاری تسهیل شده است و همگان امکان ارتکاب آن را دارند. به علاوه، به علت تعداد زیاد کاربران، امکان رد‌گیری و دستگیری مجرمان خیلی کمتر از تعقیب مجرمان در جهان واقعی است. بر این اساس، می‌توان ویژگی‌های خاص جرایم رایانه‌ای را به این ترتیب برشمرد: گستردگی، فراوانی، فرامرزی بودن، وقوع سهل و آسان، تنوع، جذابیت و وجود ابهام حقوقی.

توهین رایانه‌ای

جرم توهین در فضای مجازی

توهین رایانه‌ای، نوع جدیدی از جرم توهین به معنی سنتی آن است که در آن، وسیله ارتکاب رایانه است. جرم توهین رایانه‌ای، به معنی نسبت دادن هر چیز وهن‌آور، اعم از دروغ یا راست، به وسیله رایانه یا انجام دادن فعلی است که در نظر عرف و عادت، موجب کسر شأن یا باعث تخفیف و پست شدن فرد شود. می‌توان هتک حرمت را نتیجه حاصل از توهین رایانه‌ای دانست.

بررسی حقوقی

توهین رایانه‌ای نیز مانند تمامی جرایم دیگر باید از ۳ رکن تشکیل شده باشد تا عنوان «جرم» بر آن صدق کند. این ارکان عبارت‌اند از: رکن قانونی، رکن مادی و رکن معنوی. اگرچه در قانون جرایم رایانه‌ای، خصوصا در فصل پنجم، سخنی از توهین به میان نیامده است، اما چون توهین از مصادیق بارز هتک حیثیت است، از مواد مربوط به هتک حیثیت برای بررسی توهین رایانه‌ای استفاده می‌کنیم.

عنصر قانونی توهین رایانه‌ای

طبق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی :

«توهین به افراد، از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه موجب حد قذف نباشد، به مجازات شلاق تا ۷۴ ضربه و یا ۵۰ هزار تا یک میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد بود.»

علاوه بر این ماده، قانونگذار با توجه به شخصیت و مقام طرف اهانت، مواد دیگری را نیز تصویب کرده است، از جمله: مواد ۵۱۳، ۵۱۴ و ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی، ماده ۴۲ قانون وکالت، ماده ۲۰ لایحه قانونی استقلال کانون وکلای دادگستری و ماده ۳۰ قانون مطبوعات.

اگرچه قانون جرایم رایانه‌ای که از سوی شورای عالی توسعه فضایی تدوین شده، به جرم توهین نپرداخته، اما توهین از مصادیق بارز هتک حرمت است، زیرا با توهین، حرمت یک فرد از بین می‌رود. بنابراین، با توجه به ماده ۱۶ قانون جرایم رایانه‌ای، می‌توان جرم توهین در فضای مجازی را مجازات کرد. ماده ۱۶ قانون جرایم رایانه‌ای مقرر کرده است: «هر کس به وسیله سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی، فیلم یا صوت یا تصویر دیگری را تغییر دهد یا تحریف کند و آن را منتشر یا با علم به تغییر یا تحریف منتشر کند، به نحوی که عرفا موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از ۹۱ روز تا ۲ سال یا جزای نقدی از ۵ میلیون ریال تا ۴۰ میلیون ریال یا هر ۲ مجازات محکوم خواهد شد.»

مجازات جرم توهین در فضای مجازی و رایانه‌ای

جرم توهین در فضای مجازی

جرم توهین رایانه‌ای صراحتا در هیچ ماده‌ای از قوانین ذکر نشده و بدون مجازات ماندن مرتکبان جرم توهین در فضای مجازی نیز بر ارتکاب روزافزون آن خواهد افزود. به همین دلیل، به نظر می‌رسد باید طبق ماده ۱۶ قانون جرم توهین در فضای مجازی، مرتکبان این جرم را به عنوان یکی از مصادیق هتک حرمت، به حبس از ۹۱ روز تا ۲ سال یا جزای نقدی از ۵ میلیون ریال تا ۴۰ میلیون ریال یا هر ۲ مجازات محکوم کرد.

البته باید در نظر داشت که ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی به توهین ساده و ماده ۶۰۹ این قانون به توهین مشدد توجه کرده‌اند. مجازات توهین ساده بر اساس ماده ۶۰۸ شلاق تا ۷۴ ضربه یا ۵۰ هزار ریال تا یک میلیون ریال جزای نقدی است. مجازات توهین مشدد هم حبس از ۳ تا ۶ ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق یا ۵۰ هزار ریال تا یک میلیون ریال جزای نقدی است.

سؤالی که مطرح می‌شود، این است که با توجه به نبود تصریح قانونی به توهین رایانه‌ای و عام و مقدم بودن قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۷۵) و خاص و مؤخر بودن قانون جرایم رایانه‌ای (مصوب ۱۳۸۸) مرتکبان این جرم طبق کدام قانون باید مجازات شوند؟ در ضمن، باید در نظر داشت که مجازات مقرر در قانون جرایم رایانه‌ای شدیدتر از مجازات مقرر در قانون مجازات اسلامی است. پس چگونه می‌توان با روح قانون مخالفت کرد و مجازات مشدد را اعمال کرد؟

در پاسخ، باید گفت که طبق اصول فقهی، در صورتی که قانون عام بر قانون خاص مقدم باشد و تاریخ ورود هر دو (عام و خاص) معلوم باشد و زمان عمل به عام پیش از ورود خاص رسیده باشد، در این مورد خاص، مؤخر را ناسخ عام مقدم (نسخ جزئی) می‌دانیم. پس توهین رایانه‌ای را از شمول مواد ۶۰۸ و ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی خارج می‌دانیم و در خصوص مجازات این جرم، به ماده ۱۶ قانون جرایم رایانه‌ای رجوع می‌کنیم. تشدید مجازات را نیز می‌توان با توجه به آثار و عواقب جبران‌ناپذیر این جرم توجیه کرد.

محل وقوع جرم و دادگاه صالح به رسیدگی

جرم توهین در فضای مجازی

در توهین سایبری، اینترنت فقط یک وسیله برای ارتکاب جرم است (مثل مزاحمت تلفنی) و نباید آن را با مکان ارتکاب جرم اشتباه گرفت، زیرا در این صورت، در تشخیص دادگاه صالح نیز با مشکل مواجه خواهیم شد. در واقع، محل وقوع جرم، همان مکانی است که بزهکار رایانه‌ای به نتیجه مورد نظرش دست می‌یابد.

این موضوع از رأی وحدت رویه شماره ۷۲۱ ـ ۱۳۹۰/۴/۲۱هیات عمومی دیوان عالی کشور به شرح زیر به دست می‌آید: «وقوع بزه مزاحمت برای اشخاص به وسیله تلفن یا دستگاه‌های مخابراتی دیگر، موضوع ماده ۶۴۱ قانون مجازات اسلامی، منوط به آن است که نتیجه آن که مقصود مرتکب است، محقق گردد. بنابراین، در مواردی که اجرای مزاحمت از یک حوزه قضایی شروع و نتیجه آن در حوزه قضایی دیگر حاصل شود، محل حدوث نتیجه مزبور، محل وقوع جرم محسوب و مناط صلاحیت دادگاه رسیدگی کننده نیز همین امر خواهد بود.»

با توجه به وحدت ملاک توهین رایانه‌ای و مزاحمت تلفنی، می‌توان چنین بیان کرد که محل وقوع بزه توهین رایانه‌ای، محل حدوث نتیجه است. پس در جرایم رایانه‌ای، تعیین محل وقوع بزه در اختیار بزه‌دیده است. بزه‌دیده در هر مکانی از توهین رایانه‌ای اطلاع یابد، می‌تواند به شکایت کیفری اقدام کند. از این رو، محل حدوث نتیجه، محل وقوع جرم است و دادگاهی که این محل در حوزه آن قرار دارد، طبق ماده ۵۴ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری، صالح به رسیدگی است.

زهره شریفی

درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
3.38 (8 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)

  • facebook
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin

۲۲ نظر

  1. یکی پولمو خورده تو دنیایی مجازی الان بلاکم کرد و فشم داد لطفا رسیدگی کنین

  2. یکی اومده دایرکتم و فحاشی و توهین و حرفهای رکیک زده چطوری میتونم شکایت کنم ت

  3. سلام شاگرد من بسیار منو اذیت کرد و از طریق جیمیل مزاحم من میشه نمی دونم چیکار کنم

  4. سلام يه شخصي به تلگرام همسرم پيامهاي زشت فرستاده كه اسم منو همسرمم ميدونه تمام حرفاشم از من بوده حالا همسرم هول شده كلن پي وي طرفو پاك كرده بنظرتون چجوري اون شخص و پيدا كنيم راهي هست كه پيدا كنيم ؟زندگيمو خراب كرده

  5. سلام.من چندی پیش،ت ی کانال عضوشدم که شماره دخترا رو میزاشت.از روی کنجکاوی تونقش پلیس فتا به یکی از شماره ها پیام دادم ولی ن اخاذی کردم،ن تهدید و فقط چن سوال پرسیدم.طرف از پیام ها اسکرین شات گرفت و تحویل فتا داد.چن وقت دیگ نوبت دادگامونه.بنظرتون مجازاتم چیه.میشه واسم ایمیل کنید لطفا

  6. خسته نباشید یک دختر تو دنیای مجازی ۲گو مسنجر فحشم میده بی احترامی بهم میکنه همه جا آبرومو برده چت روم ۲گو مسنجر لطفا رسیدگی کنید

  7. شکایتم پس گرفتم

    • سلام
      ببخشید چطوری میتونم از فردی که به ما فحش های زشت داده شکایت کنم.
      از همه حرف هاش هم عکس و مدرک دارم مشخصه که چه فحش هایی به من داده.
      لطفا کمکم کنین

  8. ببخشید اگر یک نفر فحش ناموسی بده و تو هم بهش فحش بدی ولی نه به اون رکیکی گناهکار محسوب میشی؟؟

  9. یکی تو فضای مجازی تهدیدم میکنه عکسام پخش میکنه چکار باید کنم

  10. سلام سوالم این بود تو یکی از صفحه های مجازی با شخصی مجادله داشتم واین شخص اسکرین شات همه حرفهارو برای اقوام من فرستاده و باعث حتک حرمت کسر شان شده آیا جای پیگیری داره یانه سپاسگزارم

  11. با سلام
    شخصی در تلگرام توسط سکرت چت مرا تهدید به قتل و فحاشی با الفاظ رکیک کرد و به یکباره پیامش پاک شد
    بعد از پرس و جو متوجه شدم در سکرت چت تلگرام قابلیتی وجود دارد که میتوان روی زمان هایی مشخص بعد از دیدن پیام توسط شخص مثلا ۳۰ ثانیه پیام به صورت خودکار پاک شود و اینکه در سکرت چت اسکرین شات هم نمیشود گرفت
    من الان مدرکی ندارم که بهم فحاشی شده
    چه جور میتونم ثابت کنم به مقام قضائی
    ممنون میشم راهنمایی کنید.

  12. سلام.فردی یه زمینی رو‌ازمون‌خریده…و الان چک هاصو پاس نکرده.منم تو اینستاگرام زیر یکی ازپست هاش نوشتم مال یتیم خوردن نداره…ایشونم ب وکیلم‌گفته میرم‌ازش شکایت میکنم…آیا میتونه شکایت کنه؟من‌فقط نوشتم چک هایی ک‌پاس نکردی مال خونواده مون بوده و تقاصشو پس میدی تهش هم‌سخت امام رضا‌ک حدیث بود نوشتم…حالا امکان شکایتش هست…دادگاه برای جک های ماهم هیچ اقدامی نکرده..حس میکنم رشوه ای درکار بوده

  13. سلام متاسفانه برادرم كه در خارج از كشور بسر ميبره بخاطر تحريك خواهرم به من و همسرم ايميل ميزنه و فحش و ناسزا و نسبت هاي زشت و ناموسي ميده ميخواستم ببينم ايا ميشه پيگيري و از اون شخص شكايت كرد؟

  14. سلام ببخشید یه نفر بهم تو چت دیوار فوش داد و بلاکم کرد منم با یه خط دیگه ای رفتم بهش جوابش رو دادم یعنی منم به اون فوش دادم بعدش زنگ زده بهم سه بار بهم فوش داد پشت گوشی گفت میرم ازت شکایت کنم آیا میتونه خوب اونم بهم فوش داده و بلاکم کرده

  15. سلام خسته نباشید ببخشید میخواستم بپرسم یه نفر آمده بود تو تلگرام بهم فوش داد بخاطر یه مسله بحث کردیم ناراحت شد بهم فوش داد و منو مسدود کرد منم چون ناراحت شدم با شماره دیگه رفتم جوابش رو دادم بعدش زنگ زد بهم فوش داد بهم اونم سه بار بعدش بهم میگه میرم شکایت کنم آیا میتونه شکایت کنه خوب اول اون بهم فوش داده بود ممنون هستم بهم راه حلی بگید

  16. سلام. توی تلگرام بر سر فوتبال با یکی بحثم شد فحش های رکیکی بهش دادم. اونم گفت به پلیس فتا شکایت میکنم. میخوام ببینم پلیس فتا چکار میکنه. آیا جرمش خیلی سنگینه

  17. سلام من امروز یکی واسم تو وات ساپ فال گرفت یه عالمه چیزای چرت و پرتم گفت بعد من بهش گفتم اینو ادم عادیم میتونه بگه و پولمو پس بده شروع کرد گف چ ربطی داره چون بد گفتم اینطوری میگی و اینا منم گفتم باشه ج..نده خانوم بسیک میتونه شکایت کنه؟

  18. من مدیر ساختمان هستم ویکی از ساکنین در گروه واتساب به من گفته بی شور بی ادب بی خوانواده دزد نفهم چیکار میتونم بکنم آیا شکایت کنم به نتیجه ای میرسم

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

درحال ارسال