عفو عمومی و عفو خصوصی

عفو در لغت به معانی گوناگونی آمده است از جمله گذشت، مغفرت، آمرزیدن، عذاب، معروف و احسان خواستن و بخشایش اما در اصطلاح حقوق کیفری عفو به معنای اقدامی است که با تصویب نهادهای حکومتی اعم از نهاد ربوی، مجلس قانونگذاری به منظور موقوف ماندن تعقیب متهمان و یا بخشودن تمام یا قسمتی از مجازات محکومان صورت می‌گیرد.

چند نوع بخشودگی وجود دارد؟

  1. عفو عام (عمومی)
  2. عفو خاص (خصوصی)

قلمرو عفو خصوصی چیست؟

عفو خصوصی شامل مجازاتهای تعزیری و بازدارنده می‌گردد. مجازاتهای قصاص و دیه به دلیل آنکه از حقوق الناس تلقی می‌شود از شمول عفو به طور کلی مستثنی است مجازاتهای حدود فقط در موارد خاص (مواد ۷۲، ۱۲۶ . ۱۸۲ ق. م. ا) و به شرط توبه، پس از آنکه جرم با اقرار متهم به اثبات رسید ممکن است شمول عفو قرار گیرد. چون عفو خصوصی ناظر بر احکام قطعی است لذا احکام غیابی قابل واخواهی یا احکام قابل تجدید نظر نمی‌تواند شمول عفو خصوصی قرار گیرد. با این همه برخورداری از عفو خصوصی تابع شروطی است که جرر آئین نامه کمسیون عفو و بخشودگی مصوب ۱۶/ ۱۲/ ۷۱ ذکر شده است،

عفو خصوصی چه شروطی دارد؟

  1. عفو خاص شامل بزهکارانی که به موجب حکم دادگاه محکومیت شان قطعی شده باشد و قابل اجراء گردیده بشود است. لذا احکامی که به مرحله قطعیت و لازم الاجرا شدن نرسیده شامل نمی‌شود.
  2. مطابق آئین نامه بخشودگی و عفو مقرّر شده اعطای عفو به تحمل بخشی از مجازات مشروط شده و یا حکم محکومیت در حال اجرا باشد.
  3. در استفاده محکومان از عفو خاص باید استحقاق آنها اجرا بشود که آیا بزهکار اصلاح کرده و مجازات تأثیر گذاشته یا نه؟ لذا با در نظر گرفتن اوضاع اجتماعی روانی تک تک محکومان و اطمینان خاطر از رفتار آتی آنها مشمول عفو قرار می‌گیرند و برخی از شروط خاص که در آئین نامه عفو مصوب ۱۶/ ۱۲/ ۷۱ آورده شده است.

عفو خصوصی به چه صورت انجام میشود؟

طبق ماده ۲ آئین نامه ۲۷۱ عفو بخشودگی اعطای عفو منوط به درخواست محکوم علیه و یا خانواده او یا قاضی برای حکم یا رئیس زندان محل گذران حکم است. در خواستهای مذکور باید ابتدا در هیئتهای مراکز استان و شهرستان مرکب از رئیس دادگستری قاضی تحقیق زندان و رئیس زندان بررسی بشود و پس از اخذ نظریات اداره اطلاعات ستاد مبارزه با مواد مخدر و….گزارش‌ کاملی از وضع محکومان عفو ارسال می‌شود. پس از بررسی‌هایی در کمسیون عفو رئیس کمسیون عفو فهرست اسامی محکومان مستحق عفو را تقدیم رئیس قوه قضائیه کرده و رئیس قوه قضائیه حداقل ۱۵ روز قبل از یکی از مناسبتهای عفو به مقام ربوی پیشنهاد می‌کند.

عفو در چه مناسبت هایی انجام میشود؟

  1. مبعث رسول اکرم ۲۷ رجب
  2. ولادت حضرت رسول اکرم ۱۷ ربیع الاول
  3. ولادت امیرالمؤمنین ۱۳ رجب
  4. ولادت امام حسین ۳ شعبان
  5. عید سعید فطر
  6. عید قربان یا غدیر
  7. ۲۲بهمن سالروز پیروزی انقلاب اسلامی
  8. سالروز جمهوری اسلامی ۱۲ فروردین
  9. عید نوروز
  10. ولادت حضرت قائم ۱۵ شعبان.

مناسبتهای عفو به روزهای مذکور محدود نیست و رئیس قوه قضائیه در صورت لزوم و با کسب نظر از مقام رهبری دستور تشکیل کمسیون را به مناسبتهای دیگر به رئیس کمسیون بدهد (تبصره ماده ۸) آئین نامه عفو.

کاربرد عفو عمومی در چه جرائمی میباشد؟

عفو عمومی معمولاً برای جرائمی است که در مواقع انقلابات سیاسی و برانهای شدید اجتماعی وقوع می‌یابد و عده زیادی از افراد جامعه به خاطر مقاصد مشترک سیاسی اجتماعی در آن شرکت می‌کنند. حق عفو عمومی متعلق به جامعه است. لذا جامعه می تواند بنا به مصالح و مقتضیات از تعقیب مجرمان و حتی از اجرای مجازات مقرر درباره آنان صرف نظر بکند. مثلاً لایحه قانونی رفع آثار محکومیتهای سیاسی به شماره ۴۰۸ – ۸/ ۱/ ۱۳۵۸ است که مقرر می‌دارد محکومیت کلیه کسانی به عنوان اتهام اقدام علیه امنیت کشور و اهانت به مقام سلطنت و ضدیت با سلطنت مشروطه و اتهامات سیاسی دیگر تا تاریخ ۱۶/ ۱۱/ ۵۷ به حکم قطعی شده‌اند کان لم یکن تلقی می‌گردد و کلیه آثار تبعی محکومیتهای مزبور موقوف الاجرا خواهد بود.

عفو عمومی به حکم قانون، دادرسی و یا اجرای حکم، موقوف و آثار تبعی و تکمیلی حکم قطعی زایل شده و آثار محکومیت جزائی منتفی می‌شود. مطابق بند ۳ ماده ۸ قانون آئین دادرسی کیفری عفو عمومی از موارد سقوط دعوی عمومی به شمار می‌آید.

چه تفاوت هایی بین عفو عمومی با عفو خصوصی میباشد؟

  1. عفو عمومی به موجب قانون مقرر می‌شود. شرایط استفاده از عفو قانون تعین می‌کند در حالی که عفو خصوصی از اختیارات مقام رهبری می‌باشد.
  2. عفو عمومی می‌تواند در کلیه مراحل دادرسیهای کیفری، تعقیب متهم و یا اجرای مجازات را موقوف نماید در صورتیکه عفو خاص تنها برای محکومیتهای قطعی قابل الاجراء می‌باشد.
  3. عفو عمومی جنبه آمرانه دارد. متهم یا محکوم علیه حق ندارد از قبول آن امتناع ورزد. در حالی که در عفو خصوصی، متهم یا محکوم علیه در قبول یا ردّ آن مخیر می‌باشد.
  4. عفو عمومی کلیه آثار محکومیت را از بین می‌برد در صورتیکه عفو خصوصی تأثیر در آثار تبعی و تکمیلی محکومیت ندارد مگر اینکه در شرایطی خود آن آثار نیز مشمول عفو قرار گیرد.
  5. عفو عمومی یکی از اسباب سقوط دعوی عمومی به شمار می‌آید و جنبه نوعی دارد بر خلاف عفو خاص که از جمله اسباب معافیت از مجازات است و جنبه شخصی دارد.
این مطلب را از دست ندهید:  هدایت کلاهبردی های نامرئی از زندان

نکته: اینکه متهم یا محکوم علیه در هر مرحله چه پیش از محکومیت چه پس از صدور حکم به مجازات وی هر چند از عفو عمومی یا خصوصی برخوردار شده است وتعقیب یا مجازات وی متوقف می‌گردد اما هیچ تأثیری در حق مدعیان خصوصی ندارد.

عفو چه شرایط و ضوابطی دارد؟

الف) محکومان به حبس که در زندان بسر می‌برند:

  1. باقیمانده محکومیت محکومان به حبس تا یک سال.
  2. دو سوم محکومیت محکومان به حبس بیش از یک سال تا پنج سال.
  3. یک ‌دوم محکومیت محکومان به حبس بیش از پنج سال تا پانزده سال.
  4. یک‎ دوم محکومیت محکومان به حبس بیش از پانزده سال تا بیست سال در صورتی که حداقل یک سال تحمل حبس نموده باشند.
  5. یک‌ دوم محکومیت محکومان به حبس به بیش از بیست سال در صورتی که حداقل پنج سال تحمل حبس نموده باشند.
  6. باقیمانده محکومیت محکومان به حبس ابد در صورتی که حداقل پانزده سال تحمل حبس نموده باشند.
  7. باقیمانده محکومیت حبس کلیه محکومان جرائم غیرعمدی، به استثناء موارد مذکور در مواد ۷۱۸ و ۷۱۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده مصوب ۱۳۷۵/۳/۲).
  8. باقیمانده محکومیت حبس تا ده سال زنانی که به حکم قانون سرپرستی یا حضانت فرزندانشان را عهده‌دار می‌باشند.
  9. باقیمانده محکومیت حبس محکومان بیمار صعب‌العلاج یا مبتلایان به بیماری‌های غیرقابل علاج که مراتب بیماری آنان تا تاریخ ۹۴/۴/۳۱ مورد تأیید کمیسیون پزشکی قانونی قرار گرفته باشد و مطابق نظریه کمیسیون مذکور قادر به تحمل حبس نباشند. بدیهی است اقدامات دادگاه در جهت اجرای ماده ۲۹۱ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری مانع اعمال این عفو نیست.
  10. باقیمانده محکومیت تا یک سال نگهداری در کانون اصلاح و تربیت و چهار پنجم محکومیت بیش از یک سال نگهداری در کانون اصلاح و تربیت محکومان زیر ۱۸ سال تمام (در زمان ارتکاب جرم) به استناد اسناد سجلی و در مورد اتباع بیگانه فاقد اسناد معتبر به تأیید پزشکی قانونی.
  11. باقیمانده محکومیت حبس محکومان ذکور بالای ۶۵ سال تمام و اناث بالای ۵۵ سال تمام به استناد اسناد سجلی و در مورد اتباع بیگانه فاقد اسناد معتبر به تأیید پزشکی قانونی به شرط آنکه در محکومیت به حبس بیش از یک سال، حداقل یک پنجم و در محکومیت به حبس ابد، حداقل پنج سال تحمل کیفر نموده باشند.

تبصره: مشمولان بندهای ۸، ۹، ۱۰ و ۱۱ چنانچه علاوه بر محکومیت به حبس دارای محکومیت جزای نقدی هم باشند، محکومیت جزای نقدی آنان نیز مشمول عفو قرار می‌گیرد.

ب) محکومان به جزای نقدی که به لحاظ عجز از پرداخت جزای نقدی در زندان بسر می‌برند:

  1. باقیمانده محکومیت جزای نقدی تا پانصد میلیون ریال.
  2. چهار پنجم محکومیت جزای نقدی از پانصد میلیون و یک ریال تا یک میلیارد ریال.

ج) شرایط استفاده از عفو:

  1. نداشتن بیش از دو فقره سابقه محکومیت مؤثر کیفری.
  2. عدم ارتکاب جرم عمدی جدید مستوجب مجازات درجه یک تا پنج موضوع ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲/۲/۱ در ایام تحمل حبس یا در زمان مرخصی اعطایی.
  3. نداشتن شاکی خصوصی و یا جلب رضایت وی و یا جبران ضرر و زیان مدعی خصوصی و زیان دیده (اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی) تا تاریخ ۱۳۹۴/۴/۳۱.
  4. عدم استفاده از عفو در محکومیت‌های قبلی و فعلی.

تبصره: معاونت در جرائم به استثناء قتل عمد نیاز به جلب رضایت شاکی خصوصی نداشته و مانع اعمال عفو نمی‌باشد.

د) مرتکبین جرائم ذیل از شمول این عفو مستثنی می‌باشند:

  1. سرقت مسلحانه یا مقرون به آزار یا سارقینی که میزان محکومیت حبس آنان بیش از پنج سال باشد.
  2. قاچاق مسلحانه و یا عمده مواد مخدر (منظور از قاچاق عمده، جرائم بندهای ۶ ماده ۵ و ۶ ماده ۸ قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق موادی به آن می‌باشد).
  3. قاچاق اسلحه و مهمات.
  4. اقدام علیه امنیت داخلی و خارجی.
  5. آدم ربائی.
  6. اسیدپاشی.
  7. تجاوز به عنف.
  8. دایر کردن مرکز فساد و فحشاء.
  9. اختلاس، ارتشاء و کلاهبرداری و تحصیل مال نامشروع.
  10. جعل اسکناس و ضرب سکه تقلبی.
  11. پولشویی.
  12. اخلال در نظام اقتصادی.
  13. جرائم مربوط به مشروبات الکلی.

تبصره: معاونین جرائم موضوع بندهای ۱، ۲، ۳، ۶ و ۱۲ این قسمت نیز از شمول عفو مستثنی می‌باشند.

عفوی که قوه مقننه و یا شورای انقلاب اسلامی تصویب و اعطا کرده، عفو عمومی محسوب و عفوی که امام خمینی یا مقام معظم رهبری اعطا کنند، عفو خصوصی است و در عفو خصوصی آثار تبعی جرم زائل نمی‏‌شود، مگر اینکه در دستورالعمل عفو خصوصی تصریح شده باشد.

  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin

همکاری با گروه وکلای یاسا، تجربه ای زیبا در زمینه تحقق عدالت در هر ابعادی برای من بوده است.

۳۲ نظرات در حال حاضر

  1. با سلام میخواستم اگر امکان داره بهم بگید برادر من که ۷ فروردین ۱۳۹۷ بهش ۴ سال و ۳ روز و مبلغ ۳۵.۰۰۰ ریال جریمه نقدی بابت مواد مخدر از دادگاه دریافت کرده بنابر عفو رهبری که شامل سه چهارم از کل حبس میباشد تا کی زندانی است و چقدر میبایست جریمه پرپاخت کند؟

  2. با سلام و عرض ادب حکم اینجانب در سال ٩۶هست محکوم به مشارکت در حمل و نگهداری مشروبات الکلی خارجی محکوم به یکسال حبس تعزیری و مبلغ ٨٠ میلیون تومان جزای نقدی ایا شامل عفو رهبری میشم یازخیر ممنون از زحماتتون

  3. با سلام برادرم از ۱۰/۱۰/۹۷تا امروز دوماه تو زندانه و به نه ماه زندان و۱۶۵میلیون جریم نقدی محکوم شده به حمل و نگهداری مشروبات الکلی محکوم شده اول گفتن شامل عفو نمیشه ولی دوباره درخواست عفو کردیم احتمالش هست عفو بخوره؟؟!

  4. سلام
    حکم برادر من تجاو ز به عنف و ادم ربایی اعلام کردن والان نزدیک به دوساله که زندانه.ولی رضایت شاکی رو دارد وشاکی گفته با رضایت این کار رو کرده ایا عفو شاملش میشود؟
    با تشکر

  5. سلام برادر من سال ۹۶ گرفتن حکمش مرداد ۹۷ اومد ۱۷سال چون اعتراض خورد جواب نیومد ۲۲بهمن ۹۷ میگن بهش نمیخوره در صورتی که جوابش ۳۰بهمن اومد.یه سوال ۱۲فرورذین ۹۸ بهش عفو میخوره ؟

  6. سلام برادر بنده درسال ۹۸ به حبس ابد خورده ماده۴۵بهش خورد ابدش شکست شد ۲۰ سال با ۱۰۰م جریمه وعفو۴۰سالگی بهش خورده الآن شده ۸سال ایا امکان داره عید فطر ازاد بشه ممنون

  7. با سلام . همسر من به دلیل چسب زدن روی پلاک هشت ماه زندانی خورده . من حامله ام دو ماه دیگه بچم به دنیا میاد .میخواستم ببینم ممکنه عید غدیر بهش عفو بخوره ؟؟

  8. یا اینکه میتونه خودشو رای باز کنه یا عفو مشروت بزنه یا تعلیق بشه حکمش؟؟

  9. باسلام و احترام
    همسرم به حکم یکسال حبس متهم به خیانت در امانت که الان حدود یکماه در زندان میباشد,درخواست عفو ارسال کردم,عفو رهبری عید قربان یا عید غدیر شاملش میشه؟
    کمیسیون قوه قضاییه چه مدت قبل از مناسبت برای عفو تشکیل میشه؟

  10. باسلام و احترام
    همسرم متهم به خیانت در امانت محکوم به حبس یکسال,که حدود یکماه در زندان میباشد.جلب رضایت شاکی در حال انجامه.در خواست عفو هم حدود ۲۰روز پیش پر کردم.عفو عید قربای یا غدیر شاملش میشه؟
    درخواست عفو که ارسال کردم وارد کمیسیون عفو عید قربان میشه؟کی تشکیل میشه؟
    با تشکر

  11. سلام وقتتون بخیر ما سه نفر هستیم ک تجاوز ب عنف کردیم با یک زن بیوه حکم اعدام هست برای هرسه وهیچگونه سابقه کیفری نداریم حکم دردیوان تایید شده است آیا توبه نامه حکممان رامیشکند لطفا راهنماییم کنید ممنون میشم

    • برای اعتراض و تنظیم لایحه باید با وکیل متخصص مشورت کنید.

  12. سلام همسر من ۴۰ روزه زندانه وهنوز دادگاهی نشده تاریخ دادگاهش ۱۱شهریوره الان عفو شاملش نمیشه؟

  13. شرایط عفو رو دارن ولی هنوز دادگاهی نشده که حکم قطعی بدن

  14. سلام من همسرم سه ماهه زندانه بخاطر همراه داشتن دو گرمو نیم شیشه قاضی حکم داده ۲سال زندانی تسلیم به رای بزنه دیگه بهش عفو‌نمیخوره؟من دنبال یه وکیل خوبم تو کرج که بتونه همسرمو از یه راهی از زندان بیاره بیرون اگه کسیو میشناسید که میتونه معرفی کنید بهم

  15. سلام… بنده رضایت شاکیه خصوصی و گرفتم…و الان برای جنبه عمومی جرم قاضی بنده رو به ۶ ماه حبس تعزیری و ۷۵ ضربه شلاق محکوم کرده…درخواست عفو ارسال کردم…از طرفی با سند منزل پدرم آزادم . می خام بدونم چقدر طول می کشه تا جواب کمیسیون عفو بیاد…در ضمن بنده هیچ گونه سابقه کیفری ندارم…و میخام بدونم شرایط عفو رو دارم؟

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مشاوره حقوقی رایگاندرخواست مشاوره