تهمت و افترا زدن به دیگران و عواقب آن چگونه است؟

  • توسط تحریریه گروه وکلای یاسا
  • ۱۱ ماه قبل
  • ۳۸
تهمت

تهمت و افترا در اصطلاح حقوقی عبارت است از اینکه فردی جرمی را به دیگری نسبت دهد؛ بدون آن که قادر به اثبات آن باشد. در حقیقت افترا فعلی تهمتی است که تهمت‌زننده برای متهم کردن افراد، وسایل و ادوات جرم را به نوعی به شخص منتسب کند یا در منزل یا در جیب یا در وسایلی که مربوط به آن شخص است، قرار دهد. ماده ۶۹۷ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی در این زمینه می‌گوید: «هر کس به وسیله اوراق چاپی یا خطی یا به وسیله درج در روزنامه و جراید یا نطق در مجامع یا به هر وسیله دیگر به کسی امری را صریحا نسبت دهد یا آنها را منتشر کند که مطابق قانون آن امر جرم محسوب می‌شود و نتواند صحت آن اسناد را ثابت کند، جز در مواردی که موجب حد است، به یک ماه تا یک سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق یا یکی از آنها حسب مورد محکوم خواهد شد.»

همچنین بر اساس ماده ۶۹۹ این قانون، «هرکس عالما عامدا به قصد متهم کردن دیگری آلات و ادوات جرم یا اشیایی را که یافت شدن آن در تصرف یک نفر موجب اتهام او می‌‌شود، بدون اطلاع آن شخص در منزل یا محل کسب یا جیب یا اشیایی که متعلق به او است، بگذارد یا مخفی کند یا به نحوی متعلق به اوقلمداد کند و در اثر این عمل شخص مزبور تعقیب شود، پس از صدور قرار منع تعقیب یا اعلام برائت قطعی آن شخص، مرتکب به حبس از ۶ ماه تا سه سال یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می‌شود.»ملاک مجرم تلقی شدن مفتری (افترا دهنده)، ارتکاب جرم به شکل عالمانه و عامدانه است؛ به این معنا که مفتری به جرم بودن آنچه نسبت می‌دهد، علم داشته باشد و عمدا عمل افترا را انجام دهد.

انواع افترا و تهمت

افترا به دو نوع تهمت قولی و افترای فعلی تقسیم می‌شود.

  • تهمت و افترای قولی، نسبت دادن جرمی به دیگران به صورت لفظی یا از طریق رسانه‌ها یا اوراق چاپی یا نطق در مجامع است.
  • تهمت و افترای فعلی نیز وقتی صورت می‌گیرد که مفتری به قصد متهم کردن افراد، آلات و ادوات جرم را در منزل، جیب یا محل کار شخص قرار دهد؛ به‌گونه‌ای که وجود آن آلات و ادوات موجبات تعقیب جزایی فرد را فراهم کند.

انتشار، از شرایط تحقق تهمت

نکته قابل توجه در جرم افترا، انتشار آن است. در واقع اگر کسی متنی حاوی انتساب جرمی به دیگران را تهیه کند و نزد خود نگه دارد یا مانع انتشار آن شود، مرتکب جرم افترا نشده است. نکته قابل توجه دیگر در جرم افترا این است که افترا وقتی حادث می‌شود که مفتری، جرمی را به کسی صریحا نسبت دهد. در حقیقت عمل مورد انتساب باید بر طبق قوانین حدود، قصاص، دیات و تعزیرات، جرم تلقی شود. بنابراین نسبت دادن اعمالی خلاف یا ناهنجار که جرم‌انگاری نشده باشد، افترا تلقی نمی‌شود مانند بی‌نظم، بی‌انضباط، بی‌حیا و… . از آنجایی که این موارد جرم‌انگاری نشده است، مصداق جرم افترا تلقی نمی‌شود.

چنانچه جرم افترا اثبات شود و در واقع مفتری نتواند نسبت داده‌شده را اثبات کند، قانون برای مفتری کیفر پیش‌بینی کرده است. مواد ۶۹۷ و ۶۹۹ قانون مجازات اسلامی در افترای قولی ـ به جز در موارد تهمت‌های ناموسی که موجب حد است – برای مفتری حبس از یک ماه تا یک سال یا تا ۷۴ ضربه شلاق پیش‌بینی کرده است. کیفر افترای فعلی نیز حبس از ۶ ماه تا ۳ سال یا تا ۷۴ ضربه شلاق است.

تهمت

ارکان و اجزای قانونی تهمت

  1. مفتری جرمی را به صورت صریح و واضح به دیگری نسبت دهد.
  2. آن جرم امری پوچ و واهی بوده، یعنی ساخته تخیلات ذهن شاکی باشد.
  3. مفتری با انگیزه ضرر زدن و هتک حیثیت آن جرم را به غیر نسبت دهد.
  4. نسبت‌دهنده (شاکی) نتواند درستی موضوعی را که به دیگری نسبت داده است، در مرجع قضایی صلاحیت‌دار به اثبات برساند.

قابل ذکر است اگر کسی از روی عصبانیت و ناراحتی به دیگری بگوید «دزد» یا «کلاهبردار» موضوع توهین است؛ نه افترا. در توضیح این مطلب، مثالی را می‌توان مطرح کرد: شخص الف مدعی است که آقای ب اتومبیلش را سرقت کرده و پرونده امر پس از بررسی‌های معموله قضایی با صدور قرار منع پیگرد یا حکم برائت قطعی مختومه شده است. آیا در این قضیه شاکی به عنوان مفتری قابل تعقیب کیفری است؟ در این مثال چند حالت ممکن است اتفاق بیفتد:

  1. شاکی واقعاً اتومبیلی داشته که ثابت شده قطعاً به سرقت رفته و صاحب مال با دلایل یا توضیحاتی که پیش خود داشته، به این نتیجه رسیده که شخص»ب» آن را سرقت کرده است و این امر در دادگاه هم به اثبات می‌رسد که در اینجا شاکی مفتری به حساب نمی‌آید.
  2. ممکن است اتومبیل شاکی واقعاً سرقت شده باشد اما شخص «ب» آن را سرقت نکرده بلکه دیگری آن را سرقت کرده است. در این صورت نیز شاکی به دلیل اینکه گریز و چاره‌ای جز اعلام شکایت نداشته و قصد وی دادخواهی بوده و نه چیز دیگر، در اینجا نیز مفتری تلقی نمی‌شود.
  3. ممکن است اتومبیل شاکی سرقت نشده یا اساساً اتومبیلی نداشته که به سرقت رفته باشد اما وی جرم سرقت مذکور را به دیگری نسبت می‌دهد و شکایت وی مردود اعلام می‌شود. در این مورد وی به عنوان مفتری قابل تعقیب کیفری است. زیرا شاکی در این موضوع به قصد اضرار به دیگری و برخلاف واقع و به انگیزه هتک حیثیت دیگری اعلام شکایت کرده و قصد وی تظلم و دادخواهی نبوده است.
این مطلب را از دست ندهید:  جرم خیانت در امانت چیست و مطلبی درباره ی فواید امانت داری

زیرا وقتی شاکی یا نسبت‌دهنده جرم، موضوع و اهرمی از پیش خود ساخته را که اساساً و در حقیقت آن واقعه رخ نداده است، از روی عمد، به دروغ و برای زیان دیگری و با علم و اطلاع به کذب بودن آن همچنین با سوء نیت خاص به دیگری نسبت می‌دهد، مفتری محسوب می‌شود. بدیهی است که اگر شاکی بر اثر یک اشتباه قابل چشم‌پوشی امری را به دیگری نسبت دهد و به گمان اینکه آنچه را که می‌نویسد یا می‌گوید، در طبیعت نیز اتفاق افتاده و صحیح است، مسئول نخواهد بود.

شرایط تحقق افترا

با دقت در ماده ۶۹۷ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی می‌توان به این نتیجه رسید که برای تحقق جرم تهمت وجود سه شرط ضروری است:

  • انتساب جرم به دیگری

این ماده به طور کلی از انتساب جرم به دیگری، یعنی نسبت دادن اعمالی که جرم نبوده، سخن گفته است؛ این در حالی است که انتساب اعمالی که برخلاف شرع یا شأن یا حتی مستوجب تعقیب اداری یا انتظامی باشد، موجب محکوم شدن مرتکب به اعتبار ماده فوق نخواهد بود.نکته دیگر اینکه قید واژه «کسی» تنها مربوط به اشخاص حقیقی می‌شود و نمی‌توان اشخاص حقوقی را مورد شمول قرار داد.

  • صراحت انتساب

این مورد بدین معنا است که مرتکب باید امری را صریحاً نسبت دهد که مطابق قانون آن امر جرم محسوب می‌شود. لازم نیست که مرتکب مشخصات دقیقی از جرم بیان کند بلکه وقتی به طور صریح بگوید «فلانی دزدی کرده یا مرتکب قتل شده است» کفایت می‌کند. اما به کار بردن کلمات و واژه‌های عامی از قبیل جانی، بزهکار و غیره برای تحقق جرم افترا کافی نیست بلکه ممکن است موجب تحقق جرم توهین شود.

  • ناتوانی مفتری از اثبات صحت اِسناد

هر گاه مفتری بتواند صحت نظر خود را در مورد ارتکاب جرم از سوی شخص مورد اتهام به اثبات رساند، وی به عنوان مفتری قابل مجازات نخواهد بود.

عنصر روانی افترا

برای تحقق جرم افترای عملی باید سوء نیت وجود داشته باشد و مرتکب با توجه به ماده ۶۹۹ عمل خود را عالماً عامداً به قصد متهم کردن دیگری انجام دهد. این تصریح دارای چند نکته است:

  1. مرتکب در انجام کار خود عامد و قاصد باشد و تحت تأثیر مشروبات الکلی، بیهوشی و مواردی از این قبیل قرار نگرفته باشد.
  2. با توجه به اینکه قید عالماً آورده شده است، مرتکب باید از ماهیت اتهام‌آور اشیا و ادوات و … آگاه باشد.
  3. مرتکب باید دارای سوء نیت خاص بوده، یعنی قصد وی متهم کردن دیگری باشد.
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin

یاسا همان قانون است.

۳۸ نظر

  1. یه سوال
    اگر کسی تهمت دزدی رو به کسی بزنه ولی نتونه ثابت کنه اون موقع چه جرمی داره
    تهمت دزدیدن ۴۰۰کیلو برنج در انباری

  2. سلام اگر همسر فردی بهش تهمت بزنه که ماشینش رو فروخته برای مهریه ندادن و این تهمتش الکی باشه در صورتی که ماشین فروخته نشده مجازات این تهمت چی هست؟

  3. باسلام و تسلیت ایام فاطمیه
    فردی بنده را تهدید کرده که اگر از پرونده بنده رضایت ندهید دخترم شاکی شما میشود و تهمت فحاشی باشهود قلابی برایتان اثبات میکند،
    اگر فردی ازخدانترسد راحت میتونه برای دیگران دردسر درست کنه!
    من چه کنم؟

  4. با سلام
    اگر مردی به همسر خود تهمت دیوانگی و روانی بودن و …. بزنه و از این طریق بخواد طلاق بگیره و مهریه نده جرمش چیه؟؟

  5. یکی به دادم بره استاد من چندبار از دستم شکایت کرده که در مورد اول من مقصر بودم و بعد از اینکه عذر خواهی کردم و تعهد دادم مجددا افترایی دیگه زد و منم از ایشان شکایت کردم و امتیاز ایشان کم شد زیرا ایشان پیمانی کار میکنند قرار بود استخدام رسمی بشوند بسیار بعد از آن فشار روحی به من وارد شده بود سعی کردم اهمیت ندهم مدارکی برای اثبات ندارد فقط در دیدگاه رونشناسی اگر شما مداوم از شخصی نزد دیگران بد گویی کنید برایشان را خراب جلوه بدهید مسلما مغز تحریک خواهد شد من جهشی در خوانده ام و سنم کم تر از دانشجویان دیگر است باایشان درس خود را پاس کردم و مدارک کاملی دارم اما من میخواهم خارج از دانشگاه از ایشان شکایت کنم لطفا راهنمایی کنید مرا

    • برای شکایت کیفری علیه ایشان باید به دادسرای محل وقوع جرم مراجعه کنید.

  6. با سلام بنده جوانی ۲۰ساله ام که فردی مرا تهدید کرده که اشنا در اگاهی داره که به وسیله ی اون منو بخاطر کاری نکردم ببره زیر شکنجه من چه کنم که تا بتونم ثابت کنم که ایفون ایشونو ندزدیدم بهم گفته اگه تا امشب ایفونمو پیدا کردی که هیچی وگرنه فردا با مأمور میام میبرمت ترو خدا راهی بگیید بس گریه کردم خدا سرشاهده فشار خونم ۱۵یه

  7. من کارم برق کشیه سربازم خدا شاهده که هنو بخیه هایه شکممو نکشیدم برایه زندگیمون اگهی تو دیوار گذاشتم تا بتونم لغمه ی نونی در بیارم این انصافه واقعا یارو بخاطر سرمایه داره داره اینده ی منو که به این سختی درس خوندم تلاش کردم برایه کارم خراب کنه…فقط میگه جونی رحمم میاد نمیخوام برات سابقه بشه.دراگاهی میگه ۵۰۰بده بهت کاری ندارم خرج عملمو بخدا از عمم قرض کردم…..فقط ترو خدا بگید که من فردا چی جواب بدم ….من از قانون زیاد نمیدونم به نظر شما وکیل بگیرم

  8. سلام
    من دزد طلاهام رو شکایت کردم و ایشون در حضور بازپرس قید کرد که پول طلاهارو میدم،و خیلی هم تهمت زدو بدو بیراه گفت،آیا امکانش هست که در حضور دادستان انکار کنه و پرونده مختومه بشه؟،باتوجه به اینکه من چندین شاهد در کلانتری دارم که حاضرند شهادت بدهند

    • سلام و عرض ادب
      باخانم جوانی آشنا شدم و به خانه ما برای دوستی بیشتر آمد اما متاسفانه طلاهای مرا که صبح همانروز نشانش داده بودم دزدید،وقتی شکایت ما به کلانتری رسید در حضور بازپرس و چند نفر دیگر اذعان کرد که پول طلاهارو میده،اما تهمتهای ناموسی به همسرم که بسیار انسان باشخصیتی ست زد حالا من به شدت شاکی هستم کار به دادسرا رسیده آیا دادستان با شواهدی که دارم میتواندحق مرا بگیرد،درضمن برای تهمتها چه کنم؟

      • بازپرس ابتدا تحقیقات خود را انجام خواهد داد و سپس تصمیم مقتضی گرفته میشود.

    • اگر شاهد داشته باشید اثبات خواهد شد.

  9. شرکتی به من تهمت پرداخت رشوه به واحد تدارکات را داده به نیت اینکه یا مطالبات من را ندهد ویا مسئول تدارکاتش را اخراج کند من از نظر روحی وشخصیتی خیلی خرد شدهام من با چگونه می تونم شکایت کنم

  10. سلام به برادر من تهمت دزدی زده فردی در حالی دزدی نکرده و برد پاسگاه و نتونست سابت کنه دزد تو پاسگاه یکی از افسرا زده برادرم اونا بدون حکم میتونن بزنن

  11. ببخشید من با اقایی ٣ماه دوران اسنایی برای ازدواج رو گذروندیم بعد من ایشون جواب منفی دادم در این مدت ایشون برای من خط خریدن و سند زدن ب نامم و یه مبلغ پولی رو هم بهم دادن که ٣٠٠هزار تومنش واریزی بود و البته بنده مجرد هستم و بکارتمو ٣سال پیش از دست دادم ولی بعدش ترمیم کردم
    این موضوع رو هم ایشون میدونستن
    الان بنده رو تهدید میکنن ک ابرو ریزی میکنن اگه پولشونو پس ندم
    منم ندارم که بدم
    اگه ایشون ترمیم منو ثابت کنن من هم مجازات خواهم شد؟و البته اینکه مجازات ایشون با تهدیدها ب چ صورت هست؟

    • جرم تهدید مجازات حبس خواهد داشت. لذا هر ادعایی نیاز به اثبات خواهد داشت.

  12. سلام امروز به من تهمت دزدی زده شد آن هم تهمتی که برادرم بهم زد و الان درست سومین بارش است و من هم فقط ۱۵ سال دارم بعضی وقتا فک میکنم که از طنابی که تو حیاطه واسه دار زدنه خودم استفاده کنم ولی آن هم گناه نا بخشودنیست نمیدونم چیکار کنم راهنماییم کنید

    • توسط پدرتان که ولی قهری شما هستند میتوانید به جرم افترا شکایت کنید.

  13. اگه مثلا فردی یه ماشین در اختیار فرد دیگه ای بزاره حالا یا به امانت یا هدیه ولی سند به نامش نزنه .بعد از مدتی اختلافی بین اونا پیش بیاد اونیکه ماشین رو داده بره شکایت کنه بگه ماشینم به سرقت رفته ولی اسمی واضحا از اونیکه ماشینو بهش داده نبره و بعد ماشین دست اون فرد توسط نیروی انتظامی توقیف بشه..ایا در این مورد اون فرد میتونه به عنوان افترا از اونیکه ادعای دزدی کرده شکایت کنه؟چون اسمی نبرده از طرف ولی علم به این داشته که ماشین دست طرف بوده

  14. با سلام
    من چند وقت پیش یه درگیری داشتم که دو طرف از هم شاکی شدیم و رضایت هم دادم ولی شاکی من به دروغ گفته بود من با چاقو زدمش و قاضی هم من را به دو سال حبس محکوم کرد من اعتراض کردم و در اعتراضم نوشتم که قاضی به من گفته تو قبول کن که چاقو زدی من تخفیف میدهم بهد بعد از این که رای اومد دادگاه تجدید نظر و رای من تعلیق شد حالا قاضی رفته شکایت کرده از دست من که اتهام بهش زدم چون در اعتراضم نوشتم قاضی میگفته من قبول کنم که چاقو داشتم تخفیف میدهد بهم
    ایا این اتهام است و چی کار کنم؟

  15. با سلام از بنده دم در خونه رفیقم داخل ماشین دستگاهی به مبلغ ۴۰ میلیون دزدی کردن که داخل صندوق عقب بوده ولب تاب وباند هم بود فقط یه وسیله بردند ومن به رفیقم مضنون شدم چون مواد مخدر مصرف می کنه ویه موتور سرقتی هم ازش داخل منزلش گرفتن اگر من شکایتم رو پیگیری کنم آیا می تواند ادعای شرف کند یاخیر

    • اگر مدرک نداشته باشید و به ایشان اتهام سرقت بزنید بله میتوانند شکایت کنند.

  16. با سلام.در جمعی در اثر بحث و بالا گرفتن ان دوست من به پدر یکی از افراد حاضر در جمع لفظ حروم زاده را نسبت داد.در جمع ۵ تا از دوستان من و داماد و مادر ان شخص حضور داشتن حال ایا این فرد میتواند برعلیه دوست من شکایت کند؟اگر تمامی دوستان من منکر این قضیه شوند ایا او میتواند از دو شاهد خود استفاده کند؟

  17. سلام شوهر خواهر من،به همسر بنده تهمت و افترا زده،و ایشون که همسر بنده هستن رو به زن بد کاره نسبت داده،یه شاهد که خانم هم هست دارم،لطفا بگید از چه راهی میتونم اقدام کنم و مجازاتش چیست.ممنون

  18. سلام همسر من با همسر سابقش دعوا کردن و همسرم به صورت پیامکی به ایشان فحش و توهین کردن و همسر سابقشون از همسرم شکایت کرده مجازاتش چیست؟

  19. سلام
    کسی به من تهمت زده که با پنج نفر صیغه بودم،میگه از دعانویس پرسیده،پیامکش هم نگه داشتم

    با وجود اینکه من با کسی ارتباطی نداشتم،امکانش هست شکایت کنم؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مشاوره تخصصی با وکلای پایه یک دادگستری ۸۷۱۳۲ - ۰۲۱رزرو وقت مشاوره