مختصری در مورد قرارداد حمل و نقل کالا

قرار تأمین خواسته

بر اثر گسترش روزافزون مبادلات بازرگانی، قرارداد حمل و نقل نقش با اهمیتی پیدا کرده است، به طوری که امروزه مهم‌ترین پایه توسعه روابط تجاری را تشکیل می‌دهد. بدین سبب، قانون تجارت تغییراتی اساسی در آثار و حتی ماهیت قرارداد حمل و نقل به وجود آورده که متناسب با سرعت و اطمینان لازم در جریان امور بازرگانی است. بر این اساس، جز در مواردی محدود که ذکر خواهد شد، قانون تجارت ایران، به عنوان یک قانون خاص، قرارداد حمل و نقل را از شمول مقررات قانونی مدنی که یک قانون عام است، خارج کرده است.

اکنون قانون تجاری که بر روابط بازرگانی ساری است، لایحه‌ای است با بیش از ۱۶۰۰ ماده که سال ۹۱ در صحن علنی مجلس شورای اسلامی تصویب شد. در آن سال، نمایندگان با استفاده از اصل ۸۵ قانون اساسی، این لایحه را به شکل آزمایشی در قالب قانونی ۵ ساله درآوردند. به این ترتیب، قانون تجارت برای مدت ۵ سال اجرا میشود و پس از رفع ایرادات وارد به آن، به عنوان یک قانون عادی در مجلس دهم تصویب خواهد شد.

قرارداد حمل و نقل در قانون مدنی

قانون مدنی که قرارداد حمل و نقل را نوعی عقد اجاره اشخاص به‌شمار آورده است، در ماده ۵۱۳ چنین مقرر می‌کند: «اقسام عمده اجاره اشخاص از قرار ذیل است:

  1. اجاره خدمه و کارگران از هر قبیل
  2. اجاره متصدیان حمل و نقل اشخاص یا مال‌التجاره اعم از راه خشکی یا آب یا هوا.»

(به موجب ماده ۵۱۶ قانون مدنی) تعهدات متصدیان حمل و نقل اعم از از اینکه از راه خشکی یا آب و هوا باشد، برای حفاظت و نگهداری اشیایی که به آنها سپرده می‌شود، همان است که برای امانت‌داران مقرر است. بنابراین در صورت تفریط یا تعدی، مسئول تلف یا ضایع شدن اشیایی خواهند بود که برای حمل به آنها داده می‌شود و این مسئولیت از تاریخ تحویل اشیا به آنان است.

تعریف حمل و نقل در قانون تجارت

قبل از اینکه وارد بحث اصلی شویم، بهتر است تعریف و نگاه لایحه جدید تجارات به قرارداد حمل و نقل را بررسی کنیم. در این لایحه، «قرارداد حمل و نقل» این‌گونه تعریف شده است:

«پیمانی است که به موجب آن، شخصی که متصدی حمل و نقل نامیده می‌شود، در برابر دیگری تعهد می‌کند که در مقابل اجرت، اشخاص یا کالاها را با شرایط معین و با وسیله معینی از محلی به محل دیگر حمل کند.»

دومین اصطلاحی که تعریف شده است، مربوط به «متصدی حمل و نقل» می‌شود که عبارت است از:

«شخصی است که در مقابل اجرت، تصدی به حمل کالاها یا اشخاص را برعهده می‌گیرد.»

«حمل و نقل کننده فرعی» نیز شخصی است که اجرای قرارداد حمل و نقل یا اجرای بخشی از آن از سوی متصدی حمل و نقل به او واگذار می‌شود. این تعریف شامل هر شخص دیگری هست که اجرای تمام یا بخشی از قرارداد به وی واگذار شده است. «فرستنده» و «گیرنده» نیز این‌گونه تعریف شده است: «شخصی است که به نام یا به حساب وی با متصدی حمل و نقل قرارداد بسته شده یا کالا به نام یا به حساب وی به متصدی حمل و نقل تحویل داده شده است و گیرنده شخصی است که مجاز به دریافت کالا در مقصد می‌باشد.»

این مطلب را از دست ندهید:  شرایط عمومی قرارداد مهندسی تأمین کالا و تجهیزات ساختمان و نصب (E.P)

در این لایحه «کالا» و «بارنامه» نیز تعریف شده است. بر این اساس، کالا شامل هر گونه مال اعم از اموال و اشیای جامد یا مایع یا گاز و حیوانات می‌شود. در موردی که کالا در داخل کانتینر، جعبه، قفس یا پالت یا هر وسیله مشابه دیگری قرار داده شده یا به گونه‌ای بسته‌بندی شده است، کلمه کالا شامل کانتینر، جعبه، قفس، پالت و وسایل مشابه دیگر نیز می‌شود، به شرط آنکه به وسیله فرستنده تهیه شده باشد.

بارنامه نیز سندی کاغذی یا الکترونیک است که به تقاضای فرستنده و به وسیله متصدی حمل و نقل یا نماینده او صادر و از سوی اشخاص یادشده امضا شده و مشخصات کامل کالا در آن قید شده است و دلیل وجود قرارداد حمل و نقل و رسید تحویل کالا به متصدی حمل و نقل محسوب می‌شود. صادر نشدن بارنامه یا ناقص بودن آن تاثیری در اعتبار قرارداد حمل و نقل ندارد.

کمی درباره مسئولیت‌ها

در این قانون و در قرارداد حمل و نقل، یک مسئولیت اهمیت بسیاری دارد. دوره مسئولیت متصدی حمل و نقل کالا همین مسئولیت است. دوره مسئولیت متصدی حمل و نقل کالا از لحظه‌ای شروع می‌شود که کالا در مبدا حمل در اختیار و تحت کنترل وی، نماینده یا قائم‌مقام او قرار می‌گیرد و تا زمانی که در مقصد در اختیار و تحت کنترل گیرنده، نماینده یا قائم‌مقام‌اش قرار داده شود، ادامه دارد.

دوره مسئولیت متصدی حمل و نقل مسافر

دوره مسئولیت متصدی حمل و نقل مسافر شامل مدتی است که مسافر در سالن یا سکوی مخصوص سوار شدن و در حال سوار شدن، داخل وسیله نقلیه و در حال پیاده شدن از آن است. به خاطر داشته باشید که قرارداد حمل و نقل، تابع این قانون است، مگر آنکه قانون دیگر مقررات خاصی برای آن وضع کرده باشد. در موارد سکوت، قرارداد حمل و نقل تابع قواعد عمومی وکالت است.

یک نکته مهم

همان‌طور که گفته شد، فرستنده کسی است که به نام یا به حساب وی با متصدی حمل و نقل قرارداد بسته شده یا کالا به نام یا به حساب وی به متصدی حمل و نقل تحویل داده شده است. گیرنده نیز شخصی است که مجاز به دریافت کالا در مقصد باشد. این فرد باید اطلاعاتی را در اختیار متصدی حمل و نقل قرار دهد و موارد زیر را به وی ابلاغ کند:

  1. نشانی صحیح گیرنده
  2. محل تحویل کالا
  3. نوع کالا و مشخصات آن

در بند «نوع کالا و مشخصات آن» باید تعداد، مقدار و وزن کالا نیز درج شود و چنانچه کالا در طول مدت حمل نیاز به مراقبت مخصوص داشته باشد، مانند کالاهای گرانبها، حیوانات، کالاهای خطرناک و آتش‌زا، تبخیرشونده، فاسدشدنی و خورنده، باید اطلاعات مربوط به آن نیز به وضوح ارائه شود.

چنانچه فرستنده اطلاعات یادشده را ارائه نکند یا به غلط ارائه کند، خسارت‌های ناشی از آن بر عهده وی خواهد بود. این را نیز به خاطر داشته باشید که فرستنده باید کالا را به طرز مناسب بسته‌بندی کند و عهده‌دار خسارت ناشی از عیوب بسته‌بندی خود اوست. البته خسارات ناشی از بارگیری و بارچینی نادرست هم بر عهده متصدی حمل و نقل است.

محسن نامی

  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin

همکاری با گروه وکلای یاسا، تجربه ای زیبا در زمینه تحقق عدالت در هر ابعادی برای من بوده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مشاوره حقوقی با بهترین وکلای ایران ۸۷۱۳۲ - ۰۲۱درخواست مشاوره